بررسی تاثیر حاکمیت فضای مجازی بر تضمین و محدودسازی حقوق بشر در عصر دیجیتال

هدف این پژوهش بررسی نسبت حاکمیت فضای مجازی با حقوق بشر و تبیین ظرفیت های حمایتی و محدودکننده آن بود. روش تحقیق از نوع کیفی و مبتنی بر تحلیل مضمون در چارچوب گراندد تئوری است و داده ها از منابع کتابخانه ای، پژوهش های پیشین و متون حقوقی مرتبط گردآوری و در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و گزینشی تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که حاکمیت فضای مجازی ماهیتی دوگانه دارد: از یک سو می تواند با تقویت امنیت سایبری، صیانت از داده های شخصی، کاهش شکاف دیجیتال و پاسخ گوسازی پلتفرم ها به تحقق حقوق بشر کمک کند؛ از سوی دیگر، در صورت فقدان شفافیت، نظارت مستقل و تناسب، به فیلترینگ گسترده، نظارت فراگیر، محدودسازی دسترسی و تضعیف آزادی بیان و حریم خصوصی می انجامد. همچنین مشخص شد که کیفیت حکمرانی، مهم ترین متغیر تعیین کننده در جهت گیری حقوق بشری یا محدودکننده این پدیده است. این نتایج با پژوهش های پیشین درباره آزادی بیان آنلاین، حق دسترسی به اینترنت، حریم خصوصی و حکمرانی الکترونیک هم خوانی دارد و نشان می دهد که هرچه تصمیم گیری در فضای مجازی از الگوی متمرکز و امنیت محور به سمت تنظیم گری مشارکتی و مبتنی بر قانون حرکت کند، احتمال صیانت از کرامت انسانی و کاهش تعارضات حقوقی بیشتر می شود و زمینه تدوین سیاست های ملی متوازن تر را فراهم می آورد. در نتیجه گیری می توان گفت تحقق حقوق بشر در فضای مجازی نه به اصل حاکمیت دیجیتال، بلکه به شیوه اعمال آن وابسته است و الگوی مطلوب، حکمرانی حقوق محور، مشارکتی، شفاف و پاسخ گو است که میان امنیت، آزادی و عدالت دیجیتال توازن برقرار کند.

کلیدواژه ها:

حاکمیت فضای مجازی ، حقوق بشر دیجیتال ، آزادی بیان ، حریم خصوصی ، گراندد تئوری