بررسی تاریخی مقاومت های اجتماعی در برابر تاسیس مدارس نوین در ایران

هدف این پژوهش، واکاوی تاریخی، ساختاری و سازمان فضایی مقاومت های اجتماعی در برابر تاسیس و گسترش مدارس نوین در ایران، به ویژه در کلان شهرهای تبریز و ارومیه در دوره قاجار و پهلوی اول است. مسئله اصلی پژوهش، چرایی شکل گیری گفتمان تقابلی میان نهاد سنتی آموزش (مکتب خانه ها و حوزه های علمیه) و نهادهای مدرن آموزشی از منظر سازمان فضایی و ابعاد اجتماعی-فرهنگی است. روش پژوهش، توصیفی-تحلیلی با رویکرد تاریخی-تطبیقی است و داده ها از طریق مطالعه اسناد آرشیوی، نقشه های شهری تاریخی و متون جامعه شناختی مرتبط گردآوری شده اند. یافته ها نشان می دهد که مقاومت ها ریشه در نگرانی های عمیق فرهنگی، دینی و ساختاری داشتند؛ از جمله ترس از از خودبیگانگی فرهنگی، تغییر الگوی سازمان فضایی شهر (تجربه شده در مدارس تبریز و ارومیه)، تضعیف هویت اسلامی-ایرانی و تاثیرات مستعمره وار نهادهای آموزشی خارجی. نتایج حاکی از آن است که این مقاومت ها صرفا یک واکنش ضد مدرنیته نبوده، بلکه تلاشی برای حفظ کرامت فرهنگی و بومی سازی آموزش در بستر جهانی شدن بود. مقاله نتیجه می گیرد که شکاف میان «سازمان فضایی مدرن» و «بافت اجتماعی سنتی»، عامل اصلی تنش ها بوده و برای سیاست گذاری آموزشی موفق، نیاز به دیالوگ سازنده میان ارزش های بومی و نیازهای مدرن وجود دارد.

کلیدواژه ها:

مدارس نوین ، مقاومت اجتماعی ، سازمان فضایی ، تقابل سنت و مدرنیته ، تبریز و ارومیه