تحلیل و ارزیابی نقش معاونین مدرسه در مدیریت تعارضات سازمانی و بهبود جو روانی-اجتماعی محیط آموزشی

پژوهش حاضر با هدف تحلیل و ارزیابی نقش معاونین مدرسه در مدیریت تعارضات سازمانی و بهبود جو روانی-اجتماعی محیط آموزشی انجام شد. معاونین مدرسه به عنوان ارکان اصلی مدیریت اجرایی و تربیتی در مدارس، نقشی محوری در پیشگیری، مدیریت و حل تعارضات میان ذی نفعان مختلف مدرسه شامل دانش آموزان، معلمان، والدین و کادر اداری ایفا می کنند. این پژوهش با رویکرد کیفی و به روش پدیدارشناسی توصیفی اجرا گردید. میدان پژوهش شامل مدارس مقطع ابتدایی و متوسطه اول شهر شهرکرد در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ بود. مشارکت کنندگان شامل ۱۸ نفر از معاونین آموزشی، پرورشی و اجرایی مدارس بودند که با روش نمونه گیری هدفمند و بر اساس اصل اشباع نظری انتخاب شدند. همچنین ۱۲ نفر از معلمان و ۱۰ نفر از دانش آموزان برای مثلث سازی داده ها در پژوهش مشارکت داشتند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق گردآوری و با استفاده از روش هفت مرحله ای کلایزی تحلیل شدند. تحلیل داده ها به شناسایی ۲۸۶ کد اولیه، ۴۲ مفهوم، ۱۶ مقوله فرعی و ۴ مضمون اصلی منجر گردید. مضامین اصلی شامل «راهبردهای مدیریت تعارض» با مقوله های فرعی سبک های حل تعارض، میانجی گری، مذاکره و مصالحه، «ابعاد جو روانی-اجتماعی» با مقوله های فرعی احساس امنیت روانی، روابط بین فردی، انسجام سازمانی و روحیه جمعی، «مهارت های مورد نیاز معاونین» با مقوله های فرعی هوش هیجانی، مهارت های ارتباطی، دانش مدیریت تعارض و تاب آوری شغلی و «چالش ها و موانع» با مقوله های فرعی حجم بالای کار اداری، کمبود آموزش تخصصی، تعارض نقش و ابهام در شرح وظایف بود. یافته ها نشان داد که معاونین مدارس از ترکیبی از سبک های همکاری گرانه، مصالحه گرا و در موارد ضروری قاطعانه برای مدیریت تعارضات استفاده می کنند. مهم ترین عوامل موفقیت آن ها شامل برخورداری از هوش هیجانی بالا، توانایی گوش دادن فعال، ایجاد فضای گفتگو و حفظ بی طرفی است. همچنین مشخص شد که مدیریت اثربخش تعارضات توسط معاونین، تاثیر مستقیم و معناداری بر بهبود جو روانی-اجتماعی مدرسه، افزایش رضایت شغلی معلمان، کاهش مشکلات انضباطی دانش آموزان و تقویت مشارکت والدین دارد. چالش های اصلی معاونین نیز شامل تداخل وظایف اداری با نقش تربیتی، کمبود دوره های آموزشی تخصصی در زمینه مدیریت تعارض و حجم بالای کارهای اجرایی بود. این پژوهش یک الگوی مفهومی برای مدیریت تعارضات سازمانی در مدرسه با محوریت نقش معاونین ارائه می دهد و راهکارهای عملی برای توانمندسازی آن ها پیشنهاد می کند.

کلیدواژه ها:

معاونین مدرسه ، مدیریت تعارض ، جو روانی-اجتماعی ، محیط آموزشی ، هوش هیجانی ، میانجی گری ، مدیریت آموزشی