نقش معاون پرورشی در افزایش مشارکت دانش آموزان در فعالیت های فرهنگی و تربیتی مدرسه

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش معاون پرورشی در افزایش مشارکت دانش آموزان در فعالیت های فرهنگی و تربیتی مدرسه انجام شده است و در این راستا، با بهره گیری از روش تحقیق کیفی از نوع پدیدارشناسی توصیفی، تجارب، دیدگاه ها و راهبردهای ۱۵ نفر از معاونان پرورشی موفق مدارس متوسطه دوم شهر تهران که به روش نمونه گیری هدفمند و با معیارهای حداقل ۵ سال سابقه فعالیت و کسب رتبه های برتر در ارزیابی عملکرد پرورشی انتخاب شده اند، از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق مورد بررسی قرار گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که معاون پرورشی در افزایش مشارکت دانش آموزان در فعالیت های فرهنگی و تربیتی، ایفای هفت نقش کلیدی را بر عهده دارد که عبارتند از: نقش «طراح و برنامه ریز» (طراحی برنامه های متنوع، جذاب و مبتنی بر نیازسنجی)، نقش «تسهیل گر و مشارکت دهنده» (ایجاد فضای باز برای ایده پردازی و مشارکت دانش آموزان)، نقش «انگیزش بخش و تشویق کننده» (شناسایی و تقدیر از استعدادها و مشارکت کنندگان)، نقش «ارتباط دهنده و شبکه ساز» (برقراری ارتباط موثر با دانش آموزان، معلمان، والدین و نهادهای بیرونی)، نقش «مدیر و سازمان دهنده» (ساماندهی منابع، زمان و امکانات برای اجرای برنامه ها)، نقش «ارزیاب و بازخورددهنده» (ارزیابی مستمر برنامه ها و ارائه بازخورد سازنده)، و نقش «الگو و اسوه» (ایفای نقش الگویی در رفتار، گفتار و منش) و در این میان، نقش های «تسهیل گر و مشارکت دهنده» و «انگیزش بخش و تشویق کننده» به عنوان دو نقش کلیدی و محوری از دیدگاه مشارکت کنندگان شناسایی شده اند و آنان معتقدند که بدون ایجاد فضای مشارکتی و انگیزه بخشی موثر، سایر نقش ها نیز نمی توانند به درستی ایفا شوند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که معاونان پرورشی موفق، با بهره گیری از راهبردهایی نظیر «نیازسنجی مستمر از دانش آموزان»، «تنوع بخشی به فعالیت ها»، «شفاف سازی اهداف و مزایا»، «مشارکت دهی در تصمیم گیری ها»، «تقدیر و تشویق مستمر»، «ایجاد فضای صمیمی و امن روانی»، «استفاده از ظرفیت های فناوری و فضای مجازی»، و «هم کاری با اولیا و نهادهای فرهنگی»، توانسته اند مشارکت دانش آموزان را در فعالیت های فرهنگی و تربیتی به طور قابل توجهی افزایش دهند و در این میان، «ایجاد فضای صمیمی و امن روانی» و «مشارکت دهی در تصمیم گیری ها» به عنوان دو راهبرد کلیدی و تاثیرگذار از دیدگاه مشارکت کنندگان مطرح شده اند. همچنین تحلیل یافته ها نشان می دهد که موانع اصلی در مسیر افزایش مشارکت دانش آموزان، شامل کمبود منابع مالی و امکانات، حجم بالای برنامه های درسی و کمبود زمان، عدم حمایت کافی مدیران و معلمان، بی اعتمادی دانش آموزان به فعالیت های پرورشی، و ضعف در مهارت های ارتباطی و مدیریتی برخی از معاونان پرورشی است و برای غلبه بر این موانع، راهکارهایی نظیر جلب حمایت مدیران، تخصیص بودجه مناسب، توانمندسازی معاونان پرورشی، و فرهنگ سازی در میان دانش آموزان و والدین پیشنهاد شده است.

کلیدواژه ها:

معاون پرورشی ، مشارکت دانش آموزان ، فعالیت های فرهنگی و تربیتی ، مدرسه ، نقش های مدیریتی