چالش های حکمروایی در ابعاد عدالت زیست محیطی در کلان شهر مشهد

تحقق عدالت زیست محیطی به عنوان رکنی اساسی در توسعه پایدار شهری مستلزم حکمروایی مطلوب و عادلانه است. این پژوهش با هدف تحلیل شاخص های زیست محیطی مشهد شامل فضای سبز، آلودگی هوا، مدیریت پسماند و منابع آبی در چارچوب عدالت توزیعی و فرایندی انجام شد. روش تحقیق در این نوشتار توصیفی-تحلیلی و با استفاده از داده های ثانویه سال های ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۲ انجام گرفت. داده های مربوط به سرانه فضای سبز، شاخص های کیفیت هوا و مدیریت پسماند گردآوری و با بهره گیری از شاخص های آماری و تحلیل روند، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. چارچوب تحلیلی پژوهش ابعاد حکمروایی شهری و عدالت زیست محیطی بود. یافته ها نشان می دهد اگرچه سرانه فضای سبز مشهد در بازه مورد مطالعه با نرخ رشد مرکب سالانه ۵/۰۶ درصد از ۱۱/۸ به ۱۹ متر مربع رسیده اما این بهبودی در توزیع فضایی عادلانه نبوده و شکاف قابل توجهی بین مناطق مختلف شهری مشاهده می شود، همچنین تمرکز آلودگی و مراکز مدیریت پسماند در مناطق کم برخوردار و فقدان سازوکارهای موثر مشارکت شهروندی به نقض عدالت توزیعی و فرایندی منجر شده است. به طور کلی حکمروایی زیست محیطی در مشهد اگرچه در ارتقای شاخص های کمی موفق عمل کرده، اما در تحقق ابعاد عدالت ضعیف تر بوده است. این مطالعه بر ضرورت گذار از حکمروایی متمرکز به سمت مدل غیرمتمرکز، مشارکتی و عدالت محور تاکید دارد و تدوین شاخص های شفاف فراشهری و دقیق به همراه مشارکت آگاهانه تمامی ذینفعان در ابعاد زیست محیطی شهری مشهد را پیشنهاد می کند.

کلیدواژه ها:

حکمروایی ، شهر ، محیط زیست ، عدالت توزیعی ، کلان شهر مشهد