تبیین مفهوم پاسخگویی اجتماعی و نقدی بر جایگاه آن در حکمروایی جوامع محلی ایران

پاسخگویی اجتماعی یکی از ارکان مهم حکمروایی محلی می باشد. پاسخگویی اجتماعی رویکردی مبتنی بر مشارکت مدنی برای پاسخگو کردن دولتها و سازمان ها برای رفع نیازهای جامعه است. آشنایی هرچه بیشتر با این مفهوم موجب تسهیل و کارآمدی حکمروایی محلی می شود. در این مقاله با مروری بر دیدگاه صاحب نظران و شواهد پژوهشی، ابعاد گوناگون اقدامات پاسخگویی اجتماعی و جایگاه اقدامات پاسخگویی اجتماعی در حکمروایی جوامع محلی ایران تبیین و نقد شده است. طبق نتایج بدست آمده؛ اقدامات پاسخگویی اجتماعی شامل صدای شهروندان، پشتوانه اجرا و پاسخدهی می باشد. سازوکارهای به کارگیری اقدامات پاسخگویی اجتماعی شامل سازوکارهای سنتی مبتنی بر فشار عمومی (تحریم) و سازوکارهای جدیدتر مبتنی بر مشارکت مدنی شامل سیاست گذاری عمومی مشارکتی، بودجه ریزی مشارکتی، ردیابی هزینه ها و درآمدها توسط شهروندان، نظارت شهروندان بر ارائه خدمات و ارزیابی این خدمات توسط شهروندان می باشد. مهم ترین عوامل تاثیرگذار بر اقدامات پاسخگویی اجتماعی شامل زمینه سیاسی، فرهنگی، جامعه مدنی، دسترسی به اطلاعات، عملکرد معتبر رسانه ها، ظرفیت جامعه مدنی، ظرفیت دولتی، هم افزایی دولت و جامعه مدنی و نهادینه سازی است. گام های اجرای اقدامات پاسخگویی اجتماعی برای هر مشکل شامل (۱) بسیج در اطراف یک نقطه ورودی، (۲) ایجاد پایگاه مبتنی بر اطلاعات و شواهد، (۳) عمومی کردن، (۴) جلب حمایت و ایجاد ائتلاف و (۵) توصیه و مذاکره برای تغییر است. شواهد پژوهشی بیانگر این است که حق مشارکت مردم در حکمروایی در سطح ملی و محلی از پشتوانه قانونی لازم در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران برخوردار می باشد. بر این اساس می توان با تکیه بر اصول قانون اساسی و پیشینه مشارکت های مردمی و ظرفیت های موجود در جامعه، اقدامات پاسخگویی اجتماعی را در جهت رفع نیازهای جوامع محلی به کار گرفت و حکمروایی را در جوامع محلی ایران ارتقاء داد.

کلیدواژه ها:

حکمروایی محلی ، پاسخگویی اجتماعی ، مشارکت مردم