تبیین الگوهای کالبدی و مصالح در مساجد و بناهای آرامگاهی تاریخی در حاشیه شمالی خلیج فارس از طریق تحلیل محتوای اسناد تاریخی

با توجه به سخت بودن اقلیم در مناطق شمالی خلیج فارس، آثار محدودی از بناهای تاریخی این منطقه باقی مانده است. همچنین در کتاب ها و مقالات اندکی بطور جامع به بناهای این منطقه پرداخته شده است. محقق از طریق مراجعه به متون تاریخ نگاران، حقایق نگاران و سفرنامه نویسان، باستانشناسان و ایرانشناسانی که از این بناها دیدن کرده و آن ها را ثبت کرده اند، حقایق را ثبت و دسته بندی و در دو دسته مساجد و بناهای آرامگاهی معرفی کرده است. ابتدا منابع مرتبط جمع آوری و تحلیل محتوای گسترده روی متون انجام شده و موارد فیش برداری و فیش ها مقوله بندی شده اند. این مطالب در قالب متنی درآمده و سپس در جداولی یکپارچه و کدگذاری شده است که از آن طریق دو محور اصلی شامل الگو و مصالح، مقوله بندی شده اند. در نهایت مقوله ها به تفکیک استان ها در جدول نهایی مورد تحلیل و تطبیق قرار گرفته اند تا به این سوال پاسخ داده شود که مساجد و بناهای آرامگاهی تاریخی در حاشیه شمالی خلیج فارس با چه الگوهای کالبدی و مصالحی ساخته شده اند؟ مطالعات نشان داد که برخی الگوها و مصالح، در هر سه استان دیده شده اند و برخی در بعضی استان ها اولویت های بالاتری داشته اند. موارد مشترک در هر سه استان عبارتند از الگوی چهار طاقی، وجود حیاط مرکزی (گونه درونگرا)، بدون حیاط یا حیاط در یک سمت (گونه برونگرا)، بالا بودن کف بنا از زمین، استفاده از گنبد، استفاده از شبستان، بکارگیری بادگیر و مناره. همچنین در خصوص مصالح، استفاده از سنگ در دیوارها، استفاده از چوب در سقف ها، استفاده از ملات گچ و تزئینات گچ بری در سه استان مشترک بوده است.

کلیدواژه ها:

مسجد ، آرامگاه ، شمال خلیج فارس ، الگوی کالبدی ، مصالح