تحلیل فرایندهای هیدروژئوشیمیایی در تکامل آبهای زیرزمینی ایران

آبهای زیرزمینی به عنوان منبع اصلی تامین آب در مناطق خشک و نیمه خشک، ایران نقشی حیاتی در پایداری اقتصادی کشاورزی و زیست محیطی کشور دارند. با این حال بهره برداری بیرویه، تغییرات اقلیمی و ویژگی های زمین شناسی متنوع ایران موجب تغییرات چشمگیر در ترکیب شیمیایی و کیفیت این منابع شده است. هدف از این پژوهش شناسایی و تحلیل فرآیندهای هیدروژئوشیمیایی موثر بر تکامل آبهای زیرزمینی در ایران است. در این راستا، داده های هیدروشیمیایی و اطلاعات زمین شناسی موجود با استفاده از دیاگرام های کلاسیک نظیر Gibbs، Piper و Wilcox تحلیل شدند تا منشا یون های اصلی، نوع آب ها و مسیر تکامل آنها مشخص شود. نتایج نشان می دهد که در مناطق کوهستانی زاگرس و البرز، آب های زیرزمینی غالبا از نوع کلسیم بیکربناته (Ca-HCO۳) با کیفیت بالا هستند، در حالی که در دشت های مرکزی و شرقی، تحت تاثیر انحلال کانی های تبخیری، تبادل یونی در خاک های رسی و تبخیر شدید، ترکیب آب به تدریج به سدیم کلریدی (NaCl) تغییر می یابد، همچنین در مناطق ساحلی نفوذ آب شور دریا و تماس با نهشته های نمکی، عامل اصلی افزایش شوری و سدیمی شدن آبخوان ها است. فعالیت های انسانی مانند مصرف بی رویه کودهای شیمیایی و برداشت بیش از حد از چاه ها نیز کیفیت آب را به ویژه از نظر نیترات و شوری به شدت کاهش داده اند. یافته ها بیانگر آن است که تکامل شیمیایی آب های زیرزمینی ایران نتیجه همزمان فرآیندهای طبیعی و انسانی است و درک دقیق این فرآیندها می تواند مبنایی علمی برای مدیریت پایدار و جلوگیری از شورشدگی و آلودگی منابع آب زیرزمینی کشور فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

آب زیرزمینی ، هیدروژئوشیمی ، تبادل یونی ، تبخیر ، شوری ، مدیریت منابع آب