تبیین اشتیاق تحصیلی بر اساس ذهن آگاهی، انعطاف پذیری روان شناختی، خودشفقت ورزی و انگیزش خودمختار در دانش آموزان

نظام های آموزشی در دهه های اخیر، همگام با تحولات گسترده اجتماعی، فرهنگی و فناوری، بیش از گذشته بر کیفیت فرایند یادگیری و عوامل روان شناختی موثر بر موفقیت تحصیلی دانش آموزان تمرکز کرده اند. در گذشته، موفقیت تحصیلی عمدتا بر اساس شاخص هایی همچون نمرات امتحانی، معدل و پیشرفت آموزشی مورد ارزیابی قرار می گرفت، اما پژوهش های نوین در حوزه روان شناسی تربیتی نشان داده اند که عملکرد تحصیلی صرفا نتیجه توانایی های شناختی نیست، بلکه تحت تاثیر مجموعه ای از عوامل هیجانی، انگیزشی، شناختی و اجتماعی قرار دارد. در این میان، یکی از سازه هایی که طی دو دهه اخیر توجه فراوان پژوهشگران را به خود جلب کرده است، «اشتیاق تحصیلی» است. اشتیاق تحصیلی به عنوان یکی از شاخص های مهم کیفیت یادگیری، بیانگر میزان انرژی، علاقه، تمرکز، تلاش و درگیری فعال دانش آموز در فعالیت های آموزشی است و نقش مهمی در موفقیت تحصیلی، سلامت روان، کاهش افت تحصیلی و افزایش رضایت از مدرسه ایفا می کند. اشتیاق تحصیلی مفهومی چندبعدی است که نشان دهنده ارتباط فعال و مثبت دانش آموز با محیط یادگیری بوده و معمولا از سه مولفه اصلی سرزندگی، وقف خود و جذب شدن در فعالیت های آموزشی تشکیل می شود. دانش آموزانی که از اشتیاق تحصیلی بالاتری برخوردار هستند، انرژی بیشتری در انجام تکالیف درسی صرف می کنند، در مواجهه با مشکلات آموزشی پشتکار بیشتری نشان می دهند، از فرآیند یادگیری لذت می برند و با انگیزه بیشتری در فعالیت های کلاسی مشارکت می کنند. این دانش آموزان علاوه بر دستیابی به عملکرد تحصیلی بهتر، از سلامت روان مطلوب تر، خودکارآمدی بالاتر، روابط اجتماعی سازنده تر و میزان کمتری از فرسودگی تحصیلی برخوردارند. در مقابل، کاهش اشتیاق تحصیلی می تواند پیامدهایی همچون افت عملکرد تحصیلی، افزایش غیبت از مدرسه، بی انگیزگی، اضطراب امتحان، ترک تحصیل و مشکلات هیجانی را به دنبال داشته باشد. از این رو، شناسایی عوامل موثر بر اشتیاق تحصیلی به یکی از مهم ترین موضوعات پژوهشی در حوزه روان شناسی تربیتی و علوم رفتاری تبدیل شده است. در این پژوهش که به شیوه مروری و با مطالعه کتابخانه ای و مراجعه به مقاله ها و تحقیق های چاپ شده و مطالب دیجیتالی گرد آوری شده است و سعی بر آن شده که به بررسی رابطه سبک زندگی (تغذیه، فعالیت بدنی، خواب) با استرس تحصیلی و حافظه فعال در دانش آموزان پرداخته شود. نتایج به دست آمده حاکی از آن است که اشتیاق تحصیلی دانش آموزان حاصل تعامل پیچیده ای میان ذهن آگاهی، انعطاف پذیری روان شناختی، خودشفقت ورزی و انگیزش خودمختار است و تقویت همزمان این سازه ها می تواند به افزایش درگیری مثبت، بهبود کیفیت یادگیری و شکل گیری انگیزش پایدار در فرآیند آموزش منجر شود.

کلیدواژه ها:

اشتیاق تحصیلی ، ذهن آگاهی ، انعطاف پذیری ، خود شفقت ورزی ، انگیزش خودمختار