جایگاه معلم در تحول مدرسه

در عصر حاضر که دانش با سرعتی بی سابقه در حال تولید و بازتولید است، مدل های سنتی مدرسه که بر پایه انتقال یک سویه اطلاعات بنا شده بودند، کارایی خود را از دست داده اند. تحول در مدرسه دیگر یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت است. با این حال، بسیاری از تلاش ها برای تغییر در نظام آموزشی، تنها بر تغییرات سخت افزاری (تکنولوژی) یا ساختاری (مدیریت) تمرکز داشته اند و از عامل انسانی که هسته مرکزی یادگیری است، غافل مانده اند. این مقاله بر این فرض استوار است که بدون تغییر در نگرش و عملکرد معلم، هرگونه تحول در مدرسه صرفا یک تغییر ظاهری خواهد بود.هدف اصلی این نوشتار، تبیین نقش چندبعدی معلم به عنوان پیشران اصلی در تحول مدرسه است. این مقاله با نگاهی تحلیلی، معلم را از یک «اجراکننده برنامه های از پیش تعیین شده» به یک «طراح تجربه یادگیری» و «معمار فرهنگ مدرسه» ارتقا می دهد. در این راستا، نقش های کلیدی معلم شامل سه محور اصلی تحلیل شده است: نخست، نقش او به عنوان تسهیل گر (Facilitator) که تمرکز را از معلم محوری به دانش آموزمحوری تغییر می دهد؛ دوم، نقش او به عنوان الگو و مربی اجتماعی که از طریق مدیریت فضای روانی کلاس، فرهنگ پرسش گری و خلاقیت را در مدرسه نهادینه می کند؛ و سوم، نقش او به عنوان پژوهشگر و نوآور که با نقد مستمر روش های آموزشی، مدرسه را به یک سازمان یادگیرنده تبدیل می نماید.تحلیل ها نشان می دهد که تحول آفرینی معلم با چالش های جدی روبروست که از جمله مهم ترین آن ها، تضاد میان «نیاز به خلاقیت» و «محدودیت های اداری-ارزیابی» است. نظام های ارزشیابی سنتی که تنها بر خروجی های کمی (نمره) تاکید دارند، مانع از اجرای رویکردهای تحول خواه مانند یادگیری پروژه محور و مهارت محور می شوند. همچنین، بار وظایف غیرآموزشی، ظرفیت ذهنی و زمانی معلم را برای طراحی موقعیت های یادگیری نوین کاهش می دهد.نتیجه نهایی مقاله بر این استوار است که تحول مدرسه با «تحول معلم» هم مسیر است. برای تحقق این امر، نظام آموزشی باید از رویکرد «کنترل گری» به سمت رویکرد «حمایتی» حرکت کند. پیشنهادهای کلیدی شامل: ۱) ارتقای استقلال حرفه ای معلم در طراحی برنامه های درسی؛ ۲) تغییر نظام ارزشیابی از نمره محوری به سمت ارزیابی فرآیند و مهارت؛ و ۳) فراهم آوردن بسترهای پژوهشی برای معلمان جهت حل مسائل کلاس درس است. در نهایت، معلم نه تنها بخشی از تحول مدرسه، بلکه عامل تعیین کننده در کیفیت و پایداری این تحول در سطح کلان جامعه است.

کلیدواژه ها:

تحول مدرسه ، معلم پژوهی ، تسهیل گری ، سازمان یادگیرنده ، یادگیری دانش آموزمحور