واکاوی مفهوم اراده در رفتارهای هیپنوتیزمی: نقد نظریه سنتی و ارائه چارچوب کنترل در مسئولیت کیفری

بنیاد مسئولیت کیفری بر وجود فعل ارادی استوار است، اما تعریف دقیق «اراده» در مورد رفتارهای پیچیده ای که تحت هیپنوتیزم رخ می دهند، همواره چالشی حقوقی و روان شناختی بوده است. هدف این مقاله، نقد نظریه سنتی «اراده» (Volition) و ارائه چارچوب جایگزین «کنترل» (Control) برای سنجش ارادی بودن رفتارهای هیپنوتیزمی است. روش این تحقیق با رویکرد تحلیلی-توصیفی و با استفاده از منابع کتابخانه ای و تحلیل آرای حقوقی و یافته های عصب شناختی انجام شده است. نظریه اراده که توسط مایکل مور به عنوان مبنای تشخیص فعل ارادی مطرح شده، در تبیین رفتارهای هدفمند اما فاقد کنترل در هیپنوتیزم ناکارآمد است. در مقابل، چارچوب «کنترل» که توسط کمیسیون حقوقی انگلستان و ولز پیشنهاد شده، با واقعیت روان شناختی این پدیده همخوانی بیشتری دارد و می تواند مبنای دقیق تری برای تشخیص مسئولیت کیفری فراهم آورد. یافته های عصب شناختی نشان می دهد که هیپنوتیزم با تغییر در فعالیت شبکه های اجرایی و کاهش اتصال عملکردی قشر پیشانی پشتی-جانبی با شبکه حالت پیش فرض همراه است که تبیین کننده تجربه ذهنی «بی ارادگی» در این حالت می باشد. پذیرش چارچوب کنترل به جای اراده، گامی موثر در جهت انطباق نظام حقوق کیفری با یافته های روان شناختی و عصب شناختی معاصر است و می تواند به فردی سازی مسئولیت و صدور آرای عادلانه تر در موارد هیپنوتیزم کمک کند.

کلیدواژه ها:

هیپنوتیزم ، اراده ، کنترل ، مسئولیت کیفری ، خودکاری (Automatism) ، نظریه تقصیر.