بررسی تاثیر نقش مادر در وسواس فکری – عملی فرزندان نوجوان بازه سنی (۱۸-۱۲) سال-نمونه موردی (شهرستان فیروزکوه)

نقش یادگیری مشاهده ای و الگوهای فرزندپروری این تحقیق با هدف اختلال وسواس فکری-عملی (OCD) در دوران نوجوانی دارای ریشه های سیستمی پیچیده ای است. این پژوهش با هدف واکاوی رابطه میان وسواس فکری مادران و شدت علائم وسواسی نوجوانان و تبیین مکانیسم های انتقال بین نسلی این اختلال انجام شد. پژوهش حاضر توصیفی-همبستگی است. جامعه آماری شامل ۱۲۵ جفت مادر و نوجوان (مجموعا ۲۵۰ نفر) بود که به روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند. ابزار پژوهش شامل پرسشنامه استاندارد وسواس فکری-عملی ییل-براون (Y-BOCS) برای مادران و نسخه نوجوانان (Y-BOCS-N) تحلیل داده ها با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون چندگانه با استفاده از نرم افزار SPSS-۲۶ انجام گرفت .یافته های آماری نشان دهنده همبستگی مثبت و معنادار (R=۰.۰۰۱ /p<۰.۵۸)بین وسواس فکری مادر و علائم وسواسی نوجوانان است. نتایج رگرسیون چندگانه نشان داد که مولفه های «وسواس فکری» و «کمال گرایی ناسازگار» مادر، به تنهایی قادر به تبیین ۴۲ درصد از واریانس تغییرات در شدت وسواس نوجوانان هستند. همچنین یافته ها نشان داد که در خانواده های دارای مادر با وسواس بالا، راهبردهای فرزندپروری کنترل گرانه و سخت گیرانه، همبستگی معناداری با افزایش رفتارهای اجباری در نوجوانان دارند. این امر نشان می دهد که انتقال بین نسلی وسواس نه تنها از طریق بسترهای ژنتیکی، بلکه عمدتااز طریق مکانیسم های یادگیری مشاهده ای، درونی سازی الگوهای کمال گرایانه و کاهش «تحمل ابهام» در نوجوان رخ می دهد. نتایج پژوهش تایید می کند که اختلال وسواس در نوجوانان، پدیده ای خانواده محور است که مادر به عنوان کاتالیزور اصلی در آن نقش آفرینی می کند. الگوبرداری از رفتارهای وسواسی مادر و درگیری در چرخه های اضطرابی مشترک (همگامی خانواده)، زمینه ساز تثبیت علائم در نوجوان است. لذا، ضروری است مداخلات بالینی از رویکردهای صرفا فردی محور فاصله گرفته و به سمت مدل های «خانواده درمانی یکپارچه» حرکت کنند. این مداخلات باید بر کاهش همگامی خانواده، تعدیل انتظارات کمال گرایانه مادر، و ارتقای مهارت های تنظیم هیجانی در سیستم مادر-فرزند متمرکز باشد تا چرخه انتقال بین نسلی وسواس شکسته شود.

کلیدواژه ها:

وسواس فکری-عملی ، انتقال بین نسلی ، یادگیری مشاهده ای ، مادران ، کمال گرایی ، خانواده درمانی