واکاوی تاریخی اضطراب ارتباطی در ایران معاصر: از رسانه های سنتی به فردی و بازنمایی شکاف نسلی (مطالعه موردی: سال های ۱۳۱۹ تا ۱۴۰۴)

هدف: پژوهش حاضر با هدف واکاوی تبارشناختی پدیده «اضطراب ارتباطی» و بازنمایی شکاف نسلی ناشی از ورود فناوری های نوین در ایران معاصر انجام شده است. مسئله اصلی، بررسی این موضوع است که چگونه انتقال از رسانه های جمعی و مکان مند (رادیو و تلویزیون) به رسانه های فردی و سیار (موبایل)، الگوهای وابستگی ارتباطی را تغییر داده و منجر به بروز پدیده های نوین همچون «نوموفوبیا» و دگردیسی در کیفیت ارتباطات میان نسلی شده است.

روش: این تحقیق با رویکرد کیفی و به روش «تاریخی-تحلیلی» انجام شده است. داده های پژوهش از طریق مطالعه اسنادی، بررسی سفرنامه ها، خاطرات و مطبوعات ادوار مختلف (از اواخر قاجار تا عصر حاضر) گردآوری شده است. تحلیل داده ها بر مبنای چارچوب نظری «جبر تکنولوژیک» مک لوهان و نظریه «خلوت و جلوت» جاشوا مروویتز صورت گرفته است تا سیر تغییر رفتار ارتباطی انسان ایرانی در مواجهه با نوآوری ها تبیین شود.

یافته ها: یافته ها نشان می دهد که «اضطراب ارتباطی» در ایران معاصر، ریشه در تجربه مواجهه نسل ها با ابزارهای سرعت بخش (از تلگراف تا رادیو) دارد. در حالی که نسل های پیشین، رسانه را ابزاری جمعی برای آگاهی بخشی می دیدند، نسل های متاخر با چرخش به سمت رسانه های فردی (موبایل)، نوعی از وابستگی روان شناختی را تجربه می کنند که در آن «هراس از گسست ارتباطی» (نوموفوبیا) جایگزین تعاملات سنتی شده است. این گذار تکنولوژیک، به طور مستقیم بر کیفیت ارتباطات خانوادگی اثر گذاشته و به «فردیت گرایی شبکه ای» دامن زده است.

نتیجه گیری: نتایج پژوهش حاکی از آن است که نوموفوبیا پدیده ای گسسته از تاریخ نیست، بلکه محصول نهایی فرآیند «فردی شدن رسانه» در ایران است. با گذار از رسانه های توده وار به رسانه های هوشمند، شکاف نسلی از سطح «محتوا» به سطح «ابزار» منتقل شده است؛ به گونه ای که برای نسل های نوین، کیفیت ارتباط نه در «عمق پیام»، بلکه در «پایداری اتصال» تعریف می شود.

کلیدواژه ها:

اضطراب ارتباطی ، شکاف نسلی ، تاریخ رسانه در ایران ، نوموفوبیا ، کیفیت ارتباطات ، رسانه های فردی