بررسی ریشه های داخلی و خارجی جنگ عراق و ایران (۱۳۶۷-۱۳۵۹)

حمله عراق به ایران در شهریور ۱۳۵۹(سپتامبر ۱۹۸۰)، به عنوان یکی از طولانی ترین و پیچیده ترین مناقشات قرن بیستم، از عوامل داخلی و خارجی چندلایه ای ریشه می گیرد که در این پژوهش با رویکردی تحلیلی-تاریخی و اسنادی تلاش می شود تا با بررسی همزمان بسترهای سیاسی، ایدئولوژیک و ژئوپلیتیکی دو کشور و همچنین نقش بازیگران فرا منطقه ای، علل داخلی و خارجی این جنگ را واکاوی گردد. در این راستا یافته ها و نتایج پژوهش حاضر بیانگر آن است که از منظر داخلی، تحولات پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران، تضعیف ساختار نظامی ایران و ادعاهای تاریخی عراق درباره حاکمیت بر اروندرود (شط العرب) به عنوان محرک های اصلی عمل کردند. در سطح خارجی نیز، حمایت ضمنی قدرت های جهانی مانند ایالات متحده و شوروی از عراق، نگرانی کشورهای عربی خلیج فارس از صدور انقلاب ایران و تلاش رژیم بعث برای تثبیت هژمونی منطقه ای، جنگ را تشدید نمودند. این تحقیق با استناد به اسناد آرشیوی، سخنرانی های رهبران دو کشور و تحلیل های کارشناسان نشان می دهد که تقاطع منافع داخلی و منطقه ای، همراه با سوءبرداشت عراق از ضعف ایران پس از انقلاب، بستری برای آغاز جنگ فراهم کرد. یافته ها حاکی از آن است که اگرچه اختلافات مرزی بهانه ظاهری جنگ بود، اما رقابت های ایدئولوژیک، ترس از تغییر موازنه قدرت در خاورمیانه و دخالت قدرت های بزرگ، از ریشه های تهاجم عراق و هشت سال جنگ تحمیلی علیه ایران بوده است.

کلیدواژه ها:

جنگ