دگرگونی تجاری و صنعتی یزد در عصر رضاشاه (۱۳۲۰-۱۳۰۴ ه.ش)؛ واکاوی گذار از بازرگانی سنتی به نساجی نوین بر پایه اسناد و گزارش های تاریخی

این پژوهش به واکاوی دگرگونی های ساختاری اقتصاد یزد در عصر رضاشاه (۱۳۲۰-۱۳۰۴ ه.ش) می پردازد؛ مقطعی که در آن سیاست های «مدرنیزاسیون آمرانه» دولت مرکزی با ظرفیت های بومی یکی از قطب های تجاری سنتی ایران تلاقی یافت. تحقیق حاضر با رویکرد تاریخی و روش توصیفی- تحلیلی، بر پایه تحلیل اسناد نویافته آرشیوی (شامل بارنامه های حمل ونقل و مکاتبات تجاری) و منابع دست اول کتابخانه ای سامان یافته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که نوسازی زیرساخت های مواصلاتی و استقرار نظام بانکی نوین، اگرچه بسترهای فیزیکی و مالی رشد را فراهم کرد؛ اما محرک اصلی تغییر الگوی اقتصادی یزد، «قانون انحصار تجارت خارجی» بود. این قانون با قطع موقت شریان های سنتی تجارت با دیگر کشورها، نخبگان اقتصادی یزد را به «انطباق اجباری» واداشت. تجار یزدی با بهره گیری از هوشمندی صنفی و معافیت های مالیاتی واردات ماشین آلات، سرمایه های تجاری خود را به سمت تاسیس شرکت های سهامی نساجی گسیل داشتند. نتایج تحقیق حاکی از آن است که تحول یزد از یک انبار سنتی کالا به یک قطب صنعت جدید، محصول کنشگری متقابل «دولت نوساز» و «طبقه تجار- صنعتگر» بوده است. این فرآیند علاوه بر شکوفایی صنعتی، منجر به تغییر کالبدی شهر و جایگزینی نظام اعتباری سنتی گردید که شالوده اقتصاد جدید یزد را پی ریزی کرد.

کلیدواژه ها:

تجارت یزد ، عصر رضاشاه ، انحصار تجارت خارجی ، حمل ونقل نوین ، بازرگانان یزدی