تصمیم گیری اداری مبتنی بر هوش مصنوعی و آثار آن بر اصل دادرسی منصفانه در حقوق اداری ایران

گسترش کاربرد فناوری های نوین، به ویژه هوش مصنوعی، موجب تحول در شیوه های تصمیم گیری در نظام های اداری شده است. در سال های اخیر، استفاده از سامانه های هوشمند و الگوریتمی برای تحلیل داده ها و اتخاذ تصمیمات اداری در بسیاری از کشورها مورد توجه قرار گرفته است. این تحول اگرچه می تواند به افزایش کارایی، سرعت و دقت در اداره امور عمومی منجر شود، اما در عین حال چالش هایی مهم در زمینه رعایت اصول بنیادین حقوق اداری، به ویژه اصل دادرسی منصفانه، ایجاد می کند. اصل دادرسی منصفانه مستلزم تضمین حقوقی همچون حق آگاهی از دلایل تصمیم، امکان اعتراض موثر، بی طرفی مرجع تصمیم گیر و شفافیت فرایند تصمیم گیری است. در شرایطی که تصمیمات اداری بر پایه الگوریتم های پیچیده و گاه غیرشفاف اتخاذ می شوند، تحقق این حقوق با دشواری هایی مواجه می گردد. پژوهش حاضر با بهره گیری از روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای، به بررسی آثار تصمیم گیری اداری مبتنی بر هوش مصنوعی بر اصل دادرسی منصفانه در حقوق اداری ایران می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که استفاده از سامانه های هوشمند در تصمیم گیری اداری، در صورت فقدان سازوکارهای حقوقی مناسب، ممکن است به کاهش شفافیت، تضعیف حق دفاع و محدود شدن امکان نظارت قضایی بینجامد. بر این اساس، به منظور بهره گیری مسئولانه از ظرفیت های هوش مصنوعی در اداره عمومی، لازم است چارچوب های حقوقی مشخصی برای تضمین شفافیت الگوریتمی، امکان توضیح پذیری تصمیمات و نظارت موثر انسانی بر فرایند تصمیم گیری اداری پیش بینی شود.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، تصمیم گیری اداری الگوریتمی ، دادرسی منصفانه ، حقوق اداری ، دیوان عدالت اداری