نقش مشاهده و پرسشگری در پرورش تفکر علمی دانش آموزان ابتدایی

آموزش علوم تجربی در دوره ابتدایی، یکی از ارکان اساسی در شکل گیری بنیان های شناختی و مهارتی دانش آموزان به شمار می رود. در این دوره، کودکان برای نخستین بار با مفاهیم علمی به صورت ساختارمند آشنا می شوند و فرصت می یابند تا با پدیده های طبیعی پیرامون خود ارتباطی عمیق تر برقرار کنند. ازاین رو، نحوه ی آموزش علوم در این مقطع، تاثیر مستقیمی بر نگرش علمی، کنجکاوی ذهنی و توانایی تحلیل پدیده ها در آینده خواهد داشت (احمدی نصیرآبادی، ۱۴۰۴). یکی از مهم ترین اهداف آموزش علوم در دوره ابتدایی، پرورش تفکر علمی در دانش آموزان است. تفکر علمی به معنای توانایی مشاهده، فرضیه سازی، آزمایش، تحلیل داده ها و نتیجه گیری منطقی است. این نوع تفکر، نه تنها در درک بهتر مفاهیم علمی موثر است، بلکه در تصمیم گیری های روزمره، حل مسئله و مواجهه با چالش های زندگی نیز نقش کلیدی ایفا می کند (پاکدین و همکاران، ۱۴۰۲).در میان مولفه های مختلف تفکر علمی، دو مهارت »مشاهده« و »پرسشگری« جایگاه ویژه ای دارند. مشاهده، به عنوان نخستین گام در فرآیند علمی، به دانش آموزان کمک می کند تا با دقت بیشتری به محیط اطراف خود بنگرند، تفاوت ها و شباهت ها را تشخیص دهند و به درستی تحلیل کنند. این مهارت، پایه ای برای سایر مراحل علمی مانند فرضیه سازی و آزمایش محسوب می شود (مقاله تقویت حس پرسشگری، بی تا). پرسشگری نیز به عنوان نیروی محرکه ی یادگیری علمی، نقش مهمی در تحریک کنجکاوی، جست وجوی پاسخ و درک عمیق تر مفاهیم دارد. دانش آموزانی که در کلاس های علوم فرصت طرح پرسش دارند، نه تنها مشارکت فعال تری در فرآیند یادگیری دارند، بلکه اعتمادبه نفس بیشتری در بیان ایده ها و تحلیل پدیده ها از خود نشان می دهند (رضایی، ۱۴۰۰).

کلیدواژه ها:

مشاهده ، پرسشگری ، آموزش علوم تجربی ، دوره ابتدایی ، مهارت های علمی ، روش های تدریس نوین