بررسی عوامل موثر در شکاف میان معرفت و عمل اخلاقی و ارائه ی یک چارچوب یکپارچه برای تربیت اخلاقی

پدیده ی «شکاف میان معرفت و عمل اخلاقی»، از بنیادی ترین چالش های نظری و عملی در حوزه ی اخلاق، روان شناسی و تعلیم و تربیت است. این پدیده زمانی رخ می دهد که فرد، علی رغم آگاهی از اصول، هنجارها و ارزش های اخلاقی، در موقعیت های واقعی، از التزام عملی به آن ها بازمی ماند. بر این اساس، پژوهش جاری بر آن است تا با مرور نظام مند ادبیات موجود در زمینه های فلسفه ی اخلاق، روان شناسی اخلاق و نظریه های تربیتی معاصر، به روش «تفسیری-تحلیلی»، به تبیین ریشه های معرفت شناختی، روان شناختی، اجتماعی و تربیتی این شکاف پرداخته و راهکارهای تربیتی متناظر برای کاهش آن را ارائه نماید. در همین راستا، یافته های پژوهش دلالت بر آن دارند که شکاف میان معرفت و عمل اخلاقی، پدیده ای «چندوجهی» است که نتیجه ی برهم کنش پیچیده میان سازوکارهای متعدد در سطوح مختلف «فردی» و «محیطی» است. در سطح فردی، عواملی همچون امور «شناختی»، «هیجانی»، و «هویتی»، و در سطح محیطی نیز، عوامل «اجتماعی»، «درسی» و «نهادی»، ازجمله ی مهم ترین مولفه هایی هستند که در شکل گیری و تعمیق این شکاف نقش آفرینی می کنند. همچنین در خصوص مداخلات تربیتی و آموزشی متناظر با این چارچوب نیز، بر این مهم تاکید می گردد که برنامه های تربیت اخلاقی، می بایست از حالت انفعالی «انتقال دانش صرف» خارج شده و به سمت «پرورش عاملیت اخلاقی» یعنی توانمندسازی افراد برای اندیشیدن، قضاوت کردن، تصمیم گیری، و عمل اخلاقی مسئولانه حرکت نمایند. امری که گامی ضروری برای تحقق هدف نهایی تربیت اخلاقی، یعنی پرورش افرادی که نه تنها «می دانند» چه کاری درست است، بلکه «قادر و مایل به انجام» آن هستند، به شمار می آید.

کلیدواژه ها:

تربیت اخلاقی ، شکاف اخلاقی ، معرفت اخلاقی و عمل اخلاقی