امکانسنجی کاهش دز ریه در درمان تومورهای ریه با بهرهگیری از فانتوم متحرک قبل برنامهریزی

مقدمه: سرطان ریه یکی از شایع ترین سرطان ها در جهان است. این بیماری همچنین به عنوان اصلی ترین علت مرگ ومیر ناشی از سرطان شناخته می شود؛ به طوری که ۸۶ درصد بیماران طی پنج سال پس از تشخیص فوت می کنند و ۲۹ درصد از کل مرگ های ناشی از سرطان را به خود اختصاص می دهد. رادیوتراپی استریوتاکتیک بدن (SBRT) و پرتودرمانی ریه امکان تجویز دوز بالای ۶۰ گری (Gy) را به تومور فراهم می کنند، در حالی که دوز دریافتی بافت های سالم اطراف به حداقل می رسد. در درمان تومورهای ریه، حرکت تومور ناشی از تنفس و حرکات غیرارادی بیمار، همچنین دقت برنامه ریزی درمان، از چالش های مهم محسوب می شوند. حرکت تومور می تواند منجر به افزایش خطاهای دوزیمتری شود و یکی از روش های شناسایی این جابه جایی ها، استفاده از سی تی اسکن چهاربعدی (۴D-CT) است.مواد و روش ها: ابتدا تصاویر سی تی اسکن یک بیمار مبتلا به تومور ریه تهیه شد. بر اساس محل و اندازه تومور، حجم درمانی توسط پزشک متخصص تعیین گردید. سپس از همان بیمار تصویربرداری ۴D-CT انجام شد و میزان حرکت و جابه جایی تومور ریه با استفاده از این تصاویر تعیین گردید. در مرحله بعد، چرخه تنفسی بیمار ثبت و به یک فانتوم تنفسی متحرک برنامه پذیر منتقل شد. سپس میزان جابه جایی تومور با استفاده از فانتوم برآورد و با نتایج حاصل از ۴D-CT مقایسه شد.نتایج: از آنجا که همه مراکز تصویربرداری به دستگاه ۴D-CT مجهز نیستند، با در اختیار داشتن چرخه تنفسی بیمار و استفاده از یک فانتوم متحرک برنامه پذیر، می توان میزان جابه جایی تومور ریه را پیش بینی کرد و در نتیجه حاشیه موردنیاز برای تعیین حجم هدف برنامه ریزی (PTV) را کاهش داد. در این مطالعه، فانتوم به صورت چهاربعدی اسکن شد. نتایج نشان داد که بیشترین میزان حرکت تومور در فانتوم به ترتیب برابر با ۰.۲۷ سانتی متر در راستای قدامی–خلفی (محور X) ۰.۱۵ سانتی متر در راستای جانبی راست–چپ (محور Y) و ۰.۵۳ سانتی متر در راستای فوقانی–تحتانی (محور Z) بود. سپس تصاویر ۴D-CT بیماران مبتلا به تومور ریه برای تعیین میزان حرکت تومور در سه راستای X، Y و Z بررسی شدند. میزان جابه جایی تومور به ترتیب ۰.۲۱ سانتی متر در راستای قدامی–خلفی (محور X) ۰.۱۲ سانتی متر در راستای جانبی (محور Y) و ۰.۵۰ سانتی متر در راستای فوقانی–تحتانی (محور Z) به دست آمد. بیشترین جابه جایی تومورها در راستای فوقانی–تحتانی (محور Z) مشاهده شد.

کلیدواژه ها:

: فانتوم پرتودرمانی ، سی تی اسکن چهاربعدی (۴D-CT) ، سرطان ریه ، حرکت تومور ، دوزیمتری ، پرتودرمانی استریوتاکتیک بدن (SBRT