طراحی شهری هوشمند در معابر اراک: چارچوبی برای ایجاد شهر هوشمند مبتنی بر طرح تفصیلی(با تاکید بر یکپارچگی زیرساخت، داده و کیفیت زیست محیطی)

طراحی شهری هوشمند به عنوان پارادایمی نوین در برنامه ریزی و توسعه فضاهای شهری، بر تلفیق زیرساخت های فیزیکی و دیجیتال با هدف ارتقای کیفیت زندگی شهروندان، بهبود کارایی خدمات و کاهش مصرف منابع تاکید دارد. در این میان، شبکه معابر شهری به عنوان ستون فقرات کالبدی شهر، مهم ترین عرصه برای تحقق رویکرد شهر هوشمند محسوب می شود. شهر اراک با تصویب طرح تفصیلی جدید در بهمن ماه ۱۳۹۹، گام مهمی در جهت توسعه پایدار و رشد متوازن شهری برداشته و برای نخستین بار «ضوابط هوشمندسازیشده» را برای ساخت وساز در مناطق الحاقی تدوین کرده است. مقاله حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از مطالعات اسنادی، تحلیل محتوای طرح تفصیلی و بررسی تجربیات موفق جهانی در حوزه طراحی شهری هوشمند (با تاکید بر مفاهیم «خیابان کامل»، «کریدور چندعملکردی» و «محله پیاده مدار»)، به دنبال ارائه چارچوبی جامع برای طراحی شهری هوشمند در معابر اراک است. این چارچوب بر سه محور کلیدی استوار است: (۱) یکپارچگی زیرساخت های فیزیکی و دیجیتال در شبکه معابر، (۲) طراحی مبتنی بر داده برای بهبود کیفیت محیطی (کاهش آلودگی، مدیریت انرژی، توسعه فضاهای سبز هوشمند)، و (۳) هماهنگی با اصول طرح تفصیلی و پروژه های در حال اجرا (مانند پیاده راه سازی هسته مرکزی، ناوگان اتوبوس های برقی و شهرک سلامت). یافته های پژوهش نشان می دهد که تحقق شهر هوشمند در اراک نیازمند گذار از نگاه صرفا ترافیکی به معابر و حرکت به سمت شبکه ای از کریدورهای چندعملکردی است که در آن حمل ونقل عمومی پاک، زیرساخت های دیجیتال، فضاهای سبز و تعاملات اجتماعی به طور هماهنگ طراحی شوند. در پایان مقاله، الگوی پیشنهادی برای طراحی معابر هوشمند در سه سطح (شبکه اصلی، محلات و بلوک های مسکونی) بر اساس ظرفیت ها و محدودیت های شهر اراک ارائه می شود.

کلیدواژه ها:

طراحی شهری هوشمند ، معابر شهری ، طرح تفصیلی اراک ، یکپارچگی زیرساخت ، کیفیت زیست محیطی ، شهر هوشمند.