تکلیف شب در پایه های اول تا سوم؛ ضرورت آموزشی یا عامل فرسودگی و استرس: یک مطالعه ترکیبی در مدارس ابتدایی شهر اصفهان

پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش تکلیف شب در ایجاد فرسودگی و استرس تحصیلی در برابر ضرورت آموزشی آن در پایه های اول تا سوم ابتدایی از منظر رویکردهای تحولی و خودتعیین گری انجام شد. روش تحقیق از نوع ترکیبی هم زمان لانه گزیده بود. در فاز کیفی، با ۲۰ معلم، ۱۸ والد و ۲۴ دانش آموز (از طریق نقاشی و قصه گویی) از ۸ مدرسه شهر اصفهان که به صورت هدفمند انتخاب شده بودند، مصاحبه نیمه ساختاریافته و مشاهده مشارکتی صورت گرفت و داده ها با تحلیل مضمون کدگذاری شدند. در فاز کمی، ۳۴۲ دانش آموز پایه های اول تا سوم از ۱۲ مدرسه با روش خوشه ای تصادفی گزینش شدند و والدین آن ها پرسشنامه های بار تکلیف شب، مقیاس استرس تحصیلی کودکان (α=۰.۸۶) و سیاهه فرسودگی تحصیلی (α=۰.۸۴) را تکمیل نمودند؛ همچنین معلمان نمرات عملکرد تحصیلی را گزارش کردند. تحلیل داده ها با رگرسیون سلسله مراتبی و مدل سازی معادلات ساختاری انجام شد. یافته ها نشان داد که بار تکلیف شب با استرس تحصیلی (β=۰.۴۱, p<۰.۰۰۱) و فرسودگی (β=۰.۳۷, p<۰.۰۰۱) رابطه مثبت دارد، اما با عملکرد تحصیلی تنها رابطه بسیار ضعیفی مشاهده شد (β=۰.۱۲, p<۰.۰۵). تحلیل میانجی نشان داد که استرس، رابطه تکلیف شب و فرسودگی را میانجی گری می کند. همچنین، در فاز کیفی، والدین و کودکان تکلیف شب را عامل اصلی تنش عصرگاهی و کاهش زمان بازی و تعامل خانواده توصیف کردند. نتیجه گیری نهایی آن است که تکلیف شب به شکل رایج، بدون در نظر گرفتن نیازهای تحولی، بیش از آنکه مفید باشد، به فرسودگی و استرس می انجامد و بازنگری اساسی در کمیت و کیفیت آن ضروری است.

کلیدواژه ها:

تکلیف شب ، پایه های اول تا سوم ، فرسودگی تحصیلی ، استرس تحصیلی ، خودتعیین گری ، دوره تحولی