تحلیل حقوقی قراردادهای هوشمند و چالش های اجرای آن ها در نظام حقوقی ایران

قراردادهای هوشمند مبتنی بر فناوری زنجیره بلوکی، به عنوان نسل نوین توافقات حقوقی، با قابلیت خوداجرایی و حذف واسطه ها، تحولی اساسی در نظام های حقوقی ایجاد کرده اند. بااین حال، پذیرش و اجرای این قراردادها در نظام حقوقی ایران با چالش های متعددی روبه روست. پژوهش حاضر با هدف تحلیل حقوقی ماهیت، اعتبار و الزام آوری قراردادهای هوشمند و شناسایی موانع اجرایی آن ها در چارچوب قوانین موضوعه ایران انجام شده است. روش پژوهش، توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای و اسناد بین المللی صورت گرفته است. یافته ها نشان می دهد که هرچند قراردادهای هوشمند از حیث تطابق با اصول کلی قراردادها (مانند قصد، تراضی و سبب مشروع) در حقوق ایران قابل دفاع هستند، اما ابهام در ماهیت حقوقی (عقد، ایقاع یا شرط)، فقدان مقررات خاص، عدم شناسایی امضای الکترونیکی در برخی بسترها، و چالش های ناظر بر اجرای قهری، نظارت قضایی و حل اختلاف، از موانع اصلی به شمار می روند. همچنین، تعارض با قواعد آمره، ایرادات ناظر بر شرایط اساسی صحت معاملات و دشواری اثبات در محاکم، کارایی عملی این قراردادها را با تردید مواجه ساخته است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که نظام حقوقی ایران برای بهره مندی از مزایای قراردادهای هوشمند، نیازمند وضع قوانین اختصاصی، اصلاح رویه های سنتی اثبات و اجرا، و تربیت نیروی متخصص در حوزه حقوق فناوری است. تا زمانی که بسترهای قانونی و نهادی فراهم نشود، اجرای گسترده این قراردادها با مخاطرات جدی روبه رو خواهد بود و نمی توانند جایگزین کامل قراردادهای سنتی گردند. بنابراین، پیشنهاد می شود قانون گذار با الگوگیری از اسناد بین المللی و تجارب سایر کشورها، نسبت به تدوین چارچوب حقوقی شفاف و کارآمد اقدام نماید

کلیدواژه ها:

قرارداد هوشمند ، زنجیره بلوکی ، حقوق ایران ، اجرای قرارداد ، خوداجرایی