طراحی الگوی فرآیندی تصمیم گیری راهبردی درشرایط بحران امنیتی مورد مطالعه: )رویارویی با تهدیدهای ترکیبی نوین(

زمینه و هدف: بحران های امنیتی معاصر به دلیل پیچیدگی، غیرخطی بودن و ترکیب تهدیدهای سخت و نرم، الگوهای سنتی تصمیم گیری را با چالش جدی مواجه ساخته اند. بسیاری از سازمان های امنیتی و خط مشی گذاران عمومی هنوز از فرآیندهای خطی و سلسله مراتبی استفاده می کنند که برای شرایط عادی طراحی شده اند، اما در مواجهه با بحران های ناگهانی و چندبعدی ناکارآمد هستند. هدف این پژوهش، طراحی یک الگوی فرآیندی منعطف، گام محور و عملیاتی برای تصمیم گیری راهبردی در شرایط بحران امنیتی با تاکید بر تهدیدهای ترکیبی است.روش شناسی: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی-توسعه ای و از نظر ماهیت، اکتشافی با رویکرد ترکیبی (کیفی-توصیفی) است. داده ها از طریق تحلیل محتوای اسناد علمی (۳۲ منبع معتبر داخلی و خارجی) و مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۴ نفر از خبرگان حوزه امنیت ملی و مدیریت بحران (انتخاب شده با روش نمونه گیری هدفمند و تکنیک گلوله برفی) گردآوری شد. برای اعتبارسنجی الگوی پیشنهادی، از تکنیک دلفی دو مرحله ای استفاده گردید.یافته ها: پس از تحلیل داده ها، هشت مرحله کلیدی به عنوان هسته اصلی الگوی فرآیندی شناسایی و تایید شد: (۱) تشخیص و هشدار زودهنگام، (۲) فعال سازی تیم بحران و تعریف مسئله، (۳) گردآوری و تحلیل سریع اطلاعات، (۴) تولید و ارزیابی گزینه ها تحت عدم قطعیت، (۵) انتخاب راهبرد و تصمیم نهایی، (۶) اجرا و هماهنگی عملیاتی، (۷) پایش مستمر و بازخورد تطبیقی، (۸) یادگیری پس از بحران و بازنگری الگو. میزان توافق خبرگان بر روی مراحل پس از دور دوم دلفی به ۸۷ درصد رسید.نتیجه گیری: الگوی پیشنهادی این پژوهش بر خلاف مدل های خطی سنتی، دارای حلقه های بازخورد، امکان بازگشت به مراحل قبلی، و ظرفیت انطباق با تغییرات ناگهانی در میانه بحران است. این الگو می تواند به سازمان های امنیتی، ستادهای مدیریت بحران و خط مشی گذاران دفاعی کمک کند تا ضمن کاهش خطای راهبردی، سرعت و انسجام تصمیمات خود را در شرایط بحرانی افزایش دهند. با این حال، پیاده سازی الگو نیازمند بسترهای نهادی، تربیت نیروی انسانی متخصص و بازنگری در آیین نامه های جاری سازمانی است.

کلیدواژه ها:

تصمیم گیری راهبردی ، بحران امنیتی ، الگوی فرآیندی ، تهدید ترکیبی ، خط مشی گذاری عمومی ، مدیریت بحران.