واکاوی مبانی و کاربست اخلاق محوری در تجارت اسلامی؛ تلفیقی از نظریه و عمل در اقتصاد معاصر ایران

اخلاق در منظومه فکری اسلام، امری تزیینی یا حاشیه ای نیست، بلکه هسته مرکزی معاملات و تجارت را تشکیل می دهد. در حالی که نظام سرمایه داری سود را محور فعالیت اقتصادی قرار می دهد، نظام اخلاقی اسلام بر مفهوم خلافت الهی و مسئولیت در برابر خالق استوار است که مرزهای عدالت را فراتر از قراردادهای صرف حقوقی گسترش می دهد. این پژوهش با هدف واکاوی مبانی نظری تجارت اخلاقی از منظر قرآن، سنت و آرای اندیشمندانی همچون غزالی و علامه طباطبائی صورت گرفته و سپس به کاربست این اصول در محیط های کسب وکار معاصر، به ویژه در ایران، می پردازد.یافته های تحقیق که به روش تحلیل محتوای کیفی و با استفاده از منابع کتابخانه ای و اسنادی معتبر گردآوری شده، نشان می دهد که اصولی چون راستی و درستی (صدق)، امانت داری و عدالت در زنجیره ارزش نه تنها کارایی اقتصادی را افزایش می دهند، بلکه سرمایه اجتماعی را بازتولید می کنند. در بخش تطبیقی، مطالعه موردی شرکت های موفق ایرانی نشان می دهد که التزام عملی به اصولی چون نفی غرر (ابهام) و نفی ضرر می تواند به عنوان یک راهبرد رقابتی پایدار عمل کند. مقاله نتیجه می گیرد که احیای ذمه (مسئولیت اخلاقی-حقوقی) در بازار مدرن، نیازمند بازتعریف مفاهیمی همچون شفافیت الگوریتمی در بستر اقتصاد دیجیتال بر اساس موازین فقهی است

کلیدواژه ها:

اخلاق تجاری اسلامی ، عدالت اقتصادی ، مسئولیت اجتماعی ، فقه المعاملات ، بازار ایران ، اقتصاد مقاومتی