چالش ها و تحولات نوین در حقوق داخلی، بین المللی و تطبیقی در آستانه ۲۰۲۶

در آغاز سال ۲۰۲۶، نظام حقوقی بین الملل و نظام های حقوقی ملی با مجموعه ای از چالش های بی سابقه و تحولات شتابان مواجه شده اند که درک و تحلیل آنها برای هر پژوهشگر حقوقی ضروری است. این مقاله مروری به بررسی مهم ترین چالش ها و تحولات حقوق داخلی، حقوق بین الملل و حقوق تطبیقی در بازه زمانی ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۶ می پردازد. در سطح حقوق بین الملل، تحریم دیوان کیفری بین المللی توسط دولت جدید آمریکا در فوریه ۲۰۲۵ به ریاست دونالد ترامپ و اتهام ناقص بودن دیوان موسوم به (ICC Out of Balance)، ضربات جدی بر اصل مکمل بودن صلاحیت دیوان وارد کرده است؛ همچنین شورای حقوق بشر سازمان ملل ماموریت گزارشگر ویژه در امور ایران را در آوریل ۲۰۲۵ تمدید کرد و در ژانویه ۲۰۲۶ قطعنامه محکومیت سرکوب اعتراضات را تصویب نمود. در عرصه حقوق داخلی کشورها، قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا (EU AI Act) که در مارس ۲۰۲۴ تصویب شده بود، از آگوست ۲۰۲۴ به اجرا درآمد و تا آگوست ۲۰۲۶ کشورهای عضو موظف به ایجاد حداقل یک محیط آزمون نظارتی هوش مصنوعی شده اند. تحولات حقوق بین الملل تجارت نیز شامل جنگ تجاری آمریکا و چین در فاصله سال های ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۵، کند شدن رشد تجارت جهانی در سال ۲۰۲۶ (با پیش بینی ۴.۸ درصد رشد خدمات تجاری)، و تشدید تحریم های بین المللی شده است. یافته ها نشان می دهد که هم گرایی نظام های حقوقی در پاسخ به چالش های فراملی (مانند تغییر اقلیم، هوش مصنوعی و همه گیری ها) با مقاومت نظریه حاکمیت دولت ها روبه رو است و شکاف میان تعهدات بین المللی و اجرای داخلی همچنان عمیق باقی مانده است. نتیجه گیری مقاله بر ضرورت بازاندیشی در مبانی نظری حقوق تطبیقی، تقویت سازوکارهای نظارتی فراملی و توجه ویژه به عدالت انتقالی در جوامع در حال گذار سیاسی تاکید دارد.