تحلیل مبانی و چالش های مسئولیت مدنی ناشی از هوش مصنوعی در حقوق ایران

هوش مصنوعی به عنوان یکی از مهم ترین فناوری های نوین، تحولات گسترده ای در حوزه های اقتصادی، تجاری و قضایی ایجاد کرده و استفاده روزافزون از سامانه های هوشمند، مسائل تازه ای را در زمینه مسئولیت مدنی به وجود آورده است. از آنجا که تصمیمات این سامانه ها در بسیاری از موارد بدون مداخله مستقیم انسان اتخاذ می شود، تعیین شخص مسئول در برابر خسارات ناشی از عملکرد آن ها با ابهامات متعددی روبه رو شده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی مبانی و چالش های مسئولیت مدنی ناشی از عملکرد هوش مصنوعی در حقوق ایران انجام شده است. پرسش اصلی تحقیق آن است که در نظام حقوقی ایران، مسئولیت خسارات ناشی از عملکرد سامانه های هوشمند بر چه مبنایی استوار بوده و مسئولیت اشخاص مرتبط با این فناوری چگونه قابل توجیه است. روش تحقیق در این پژوهش توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعه منابع کتابخانه ای، قوانین و دیدگاه های حقوقی است. در این راستا، ضمن تبیین مفهوم و انواع هوش مصنوعی و مفهوم مسئولیت مدنی، مبانی مسئولیت مدنی در حقوق ایران، قانون حمایت از مصرف کننده و قانون تجارت الکترونیک مورد بررسی قرار گرفته و همچنین قابلیت انتساب تقصیر یا خطا به تصمیمات هوش مصنوعی تحلیل شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که حقوق ایران هنوز فاقد مقررات اختصاصی درباره مسئولیت مدنی هوش مصنوعی است و قواعد سنتی مسئولیت مدنی، به ویژه در زمینه احراز تقصیر، رابطه سببیت و تعیین شخص مسئول، پاسخگوی کامل پیچیدگی های فناوری های هوشمند نیستند. همچنین در حوزه هایی مانند مسئولیت کاربران، تولیدکنندگان و کاربرد هوش مصنوعی در فرایندهای قضایی، خلاهای قانونی و ابهامات فقهی و حقوقی قابل توجهی وجود دارد. در نهایت، پژوهش حاضر بر ضرورت تدوین مقررات ویژه و به روزرسانی قواعد مسئولیت مدنی متناسب با تحولات فناوری تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، مسئولیت مدنی ، جبران خسارت