واکاوی نظریه های بازتولید استبداد در ایران

پژوهش حاضر با هدف واکاوی نظریه های بازتولید استبداد در ایران و تبیین عوامل موثر بر تداوم ساختارهای اقتدارگرایانه در تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران انجام شده است. مسئله اصلی تحقیق آن است که چرا با وجود تحولات تاریخی، اجتماعی و سیاسی متعدد، الگوهای استبدادی در ایران استمرار یافته و در دوره های مختلف تاریخی بازتولید شده اند. در این راستا، پژوهش با رویکردی تحلیلی تبیینی و با بهره گیری از نظریه های مرتبط با استبداد ایرانی، فرهنگ سیاسی، دولت رانتی، پاتریمونیالیسم و جامعه کوتاه مدت، به بررسی زمینه های تاریخی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی بازتولید استبداد پرداخته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که تداوم استبداد در ایران صرفا ناشی از ساخت قدرت سیاسی نبوده، بلکه برآیند مجموعه ای از عوامل تاریخی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی است که در تعامل با یکدیگر زمینه بازتولید اقتدارگرایی را فراهم کرده اند. در این میان، فرهنگ سیاسی تابع محور، ضعف نهادهای مدنی، تمرکز تاریخی قدرت، وابستگی اقتصادی دولت به منابع غیرمولد، و غلبه روابط شخصی بر روابط نهادی از مهم ترین عوامل استمرار استبداد به شمار می روند. همچنین نتایج بیانگر آن است که تقلیل مسئله ایران به ابعاد صرفا سیاسی، مانع فهم عمیق سازوکارهای بازتولید استبداد شده و توجه به ساحت فرهنگی و هویتی جامعه ایرانی نقش مهمی در تبیین این پدیده دارد. بر این اساس، فهم استبداد در ایران مستلزم رویکردی چندبعدی و میان رشته ای است که بتواند پیوند میان ساختار قدرت، فرهنگ سیاسی و تحولات تاریخی ایران را به صورت منسجم تحلیل کند.

کلیدواژه ها:

استبداد ، بازتولید استبداد ، فرهنگ سیاسی ، دولت رانتی ، جامعه کوتاه مدت ، هویت ایرانی