بررسی فقهی شرط اسقاط حق اقامه دعوا

حق اقامه دعوا یا حق دادخواهی از مهم ترین ابزارهای احقاق حق در نظام حقوقی و فقهی است. پرسش اصلی این پژوهش آن است که آیا می توان این حق را پیشاپیش، ضمن قرارداد یا به صورت شرط ضمن عقد، ساقط کرد یا خیر. این مقاله با تکیه بر مباحث فقه امامیه، ماهیت حق و جایگاه دعوا را بررسی می کند و سپس به ارزیابی ادله موافقان و مخالفان اعتبار شرط اسقاط حق اقامه دعوا می پردازد. یافته ها نشان می دهد که اگر حق اقامه دعوا به عنوان یک حق صرفا شخصی تحلیل شود، امکان اسقاط آن قابل تصور است؛ اما با توجه به پیوند مستقیم این حق با نظم عمومی قضایی، حق دسترسی به عدالت و کارکرد اجتماعی دادرسی، دیدگاه بطلان شرط اسقاط آن استحکام بیشتری دارد. بنابراین، نتیجه مقاله آن است که اسقاط پیشینی حق اقامه دعوا، دست کم در مواردی که به سلب کامل امکان مراجعه به مرجع قضایی بینجامد، با اشکال جدی فقهی و حقوقی مواجه است.

کلیدواژه ها:

حق اقامه دعوا ، حق دادخواهی ، اسقاط حق ، فقه امامیه ، شرط ضمن عقد ، نظم عمومی