بررسی رابطه بین استرس شغلی کارکنان واحدهای درآمد شهرداری و بروز تخلفات مالی: رویکرد تحلیل مسیر با متغیر تعدیل گر نظارت حراست (مطالعه موردی: شهرداری های استان ایلام)

هدف‎: ‎هدف این پژوهش، بررسی رابطه بین استرس شغلی و بروز تخلفات مالی در کارکنان واحدهای درآمد شهرداری و نقش تعدیل گری نظارت حراست با استفاده از رویکرد تحلیل مسیر می باشد‎.‎روش‎: ‎پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی-همبستگی از نوع تحلیل مسیر است. جامعه آماری شامل کلیه کارکنان واحدهای درآمد ۱۰ شهرداری استان ایلام (۲۱۵ نفر) به همراه مستندات تخلفات مالی ثبت شده در پرونده های انضباطی و قضایی طی سال های ۱۴۰۱-۱۴۰۳ می باشد. با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای، ۱۳۶ پرسشنامه معتبر جمع آوری شد. استرس شغلی با استفاده از پرسشنامه استاندارد‎ Karasek, ۱۹۷۹ ‎سنجیده شد. متغیر «بروز تخلفات مالی» با ترکیبی از داده های عینی (تعداد موارد تخلف ثبت شده در پرونده های انضباطی برای هر فرد) و پرسشنامه خوداظهاری (تمایل به توجیه تخلف) اندازه گیری شد. «نظارت حراست» با پرسشنامه محقق ساخت شامل ۸ گویه ارزیابی گردید. برای تحلیل داده ها از مدل سازی معادلات ساختاری‎ (PLS-SEM)‎، تحلیل مسیر و آزمون تعدیل گری با روش تعامل‎ (Interaction Effect) ‎استفاده شد‎.‎یافته ها‎: ‎نتایج نشان می دهد که استرس شغلی تاثیر مثبت و معناداری بر بروز تخلفات مالی در کارکنان واحدهای درآمد شهرداری دارد‎ (β=۰.۴۸۲, t=۷.۳۴, p<۰.۰۰۱). ‎در میان ابعاد استرس شغلی، «تقاضای شغلی بالا»‎ (β=۰.۴۱۲) ‎بیشترین تاثیر را بر تخلفات دارد، در حالی که «حمایت اجتماعی»‎ (β=-۰.۲۸۴) ‎تاثیر کاهشی بر تخلفات دارد. همچنین مشخص شد که میانگین استرس شغلی در کارکنان واحد عوارض ساختمانی (۷۲٫۴ از ۱۰۰) به طور معناداری بالاتر از کارکنان واحد عوارض خودرو (۵۸٫۶) و عوارض نوسازی (۵۴٫۳) است‎ (F=۸.۴۵, p<۰.۰۰۱). ‎متغیر نظارت حراست به عنوان تعدیل گر عمل می کند و رابطه بین استرس شغلی و تخلفات مالی را تضعیف می نماید ‎(‎ضریب تعامل = -۰٫۲۴۸، t=۳.۹۴, p<۰.۰۰۱). ‎به عبارت دیگر، در حضور نظارت قوی حراست، اثر مثبت استرس شغلی بر تخلفات ۴۸ درصد کاهش می یابد. همچنین مشخص شد که واحدهای حراست شهرداری های بزرگ (ایلام، دهلران) دارای اثربخشی نظارتی بالاتری هستند (نمره ۷۲ در مقابل ۵۱، p<۰.۰۱) ‎و بنابراین اثر تعدیل گری قوی تری دارند. در میان شاخص های نظارت حراست، «بازرسی های سرزده» (ضریب تعامل = -۰٫۳۵) و «شفافیت گزارش دهی تخلفات به مراجع قضایی» (ضریب تعامل = -۰٫۲۸) بیشترین نقش تعدیل گری را ایفا می کنند‎.‎نتیجه گیری‎: ‎استرس شغلی یکی از عوامل خطرآفرین جدی برای بروز تخلفات مالی در کارکنان واحدهای درآمد شهرداری است. اما نظارت موثر و فعال حراست می تواند این رابطه را به طور معناداری تضعیف کند. پیشنهاد می شود شهرداری های استان ایلام: (۱) برنامه های کاهش استرس شغلی (مشاوره، مدیریت حجم کار، چرخش شغلی) را برای کارکنان پرخطر (به ویژه واحد عوارض ساختمانی) اجرا کنند، (۲) قدرت و اثربخشی واحد حراست از طریق بازرسی های سرزده و گزارش دهی شفاف افزایش یابد، و (۳) کارکنان دارای نمره استرس بالا به طور خودکار در اولویت بازرسی های حراست قرار گیرند‎.‎

کلیدواژه ها:

استرس شغلی ، تخلفات مالی ، نظارت حراست ، واحدهای درآمد شهرداری ، تحلیل مسیر ، استان ایلام‎.‎