طراحی و اعتبارسنجی الگوی کنترل های داخلی مالی برای پیشگیری از فساد در شهرداری های متوسط (مطالعه موردی: شهرداری ایلام)

فساد مالی در شهرداری ها به عنوان یکی از موانع اصلی توسعه پایدار شهری شناخته می شود. با وجود تصویب قوانین متعدد مالی و تشکیل نهادهای نظارتی، موارد فساد در شهرداری های متوسط (جمعیت ۲۰۰-۵۰۰ هزار نفر) همچنان تکرار می شود. یکی از دلایل کلیدی، نبود یا ضعف نظام کنترل های داخلی مالی متناسب با ساختار و ریسک های این شهرداری هاست. پژوهش حاضر با هدف طراحی و اعتبارسنجی الگوی کنترل های داخلی مالی برای پیشگیری از فساد در شهرداری های متوسط، با مطالعه موردی شهرداری ایلام انجام شده است. روش پژوهش ترکیبی (کمی کیفی) است. در بخش کیفی، با ۱۸ نفر از مدیران مالی، حسابرسان و کارشناسان فناوری اطلاعات شهرداری ایلام مصاحبه عمیق انجام شد و با استفاده از تحلیل مضمون، مولفه های الگو استخراج گردید. در بخش کمی، الگوی پیشنهادی با روش دلفی فازی در دو مرحله (۲۰ خبره ملی) اعتبارسنجی شد. یافته ها نشان می دهد الگوی کنترل داخلی مالی برای پیشگیری از فساد در شهرداری های متوسط شامل ۵ مولفه اصلی و ۲۲ زیرمولفه است: محیط کنترلی (۶ زیرمولفه)، ارزیابی ریسک (۴ زیرمولفه)، فعالیت های کنترلی (۷ زیرمولفه)، اطلاعات و ارتباطات (۳ زیرمولفه) و نظارت و پایش (۲ زیرمولفه). شاخص های بومی سازی شده نظیر «تفکیک وظایف در صدور، ثبت و پرداخت عوارض»، «دسترسی مبتنی بر نقش در سامانه های مالی»، «بازرسی غیرمنتظره از صندوق درآمدهای شهرداری» و «داشبورد شفافیت برای شهروندان» بیشترین ضریب اهمیت را کسب کردند. الگو در یک مطالعه آزمایشی در سه معاونت شهرداری ایلام به مدت ۶ ماه اجرا شد و منجر به کاهش ۳۷ درصدی مغایرت های مالی و افزایش ۵۲ درصدی کشف موارد تخلف در مراحل اولیه گردید. پژوهش نتیجه می گیرد که کنترل های داخلی مالی در شهرداری های متوسط نیازمند طراحی «ریسک محور» و «بومی» است و الگوی ارائه شده قابلیت تعمیم به شهرداری های مشابه در سراسر کشور را دارد‎.‎

کلیدواژه ها:

کنترل های داخلی مالی ، پیشگیری از فساد ، شهرداری متوسط ، شهرداری ایلام ، حاکمیت مالی