تحلیل تاثیر راهبردهای فراشناختی در یادگیری دانش آموزان

فراشناخت،که اولین بار توسط جان فلاول در میانه دهه ۱۹۷۰ مطرح شد، به سرعت به یکی از محوری ترین مفاهیم در روانشناسی تربیتی تبدیل گردید. این مفهوم که به زبان ساده یعنی «آگاهی فرد از فرآیندهای شناختی خود و توانایی تنظیم آگاهانه آنها»، از دو موفه اصلی تشکیل شده است: دانش فراشناختی (شامل آگاهی از خود به عنوان یادگیرنده، ماهیت تکلیف و راهبردهای یادگیری) و تنظیم فراشناختی (شامل چرخه برنامه ریزی، نظارت و ارزشیابی). پژوهش های متعدد بین المللی نشان داده اند که آموزش های صریح راهبردهای فراشناختی می تواند میانگین اثری معادل هشت ماه پیشرفت تحصیلی اضافی داشته باشد. در ایران نیز طی دو دهه اخیر، پژوهش هایی در این حوزه انجام شده که بطور کلی یافته های جهانی را تایید می کنند. با این حال، بررسی این پژوهش ها نشان می دهد که بیشتر آنها به جنبه های کمی و اندازه گیری اثر فراشناخت پرداخته اند و کمتر به موانع پیاده سازی آن در مدارس واقعی ایران توجه کرده اند. این مقاله با رویکرد تحلیلی-کتابخانه ای، ضمن مرور مبانی نظری پیشینه پژوهش، به این نتیجه می رسد که موانعی مانند حجم بالای کتاب های درسی، ارزشیابی کمی و حفظ محور، ناآشنایی معلمان با مفاهیم فراشناختی، و فرهنگ «فرار از اشتباه» در نظام آموزشی ایران، مانع از بهره گیری موثر از این رویکرد شده اند. در پایان، پیشنهادهایی برای بازنگری در برنامه های تربیت معلم، طراحی کتاب های درسی و تغییر فرهنگ مدرسه ارائه می شود.

کلیدواژه ها:

فراشناخت ، دانش آموز ، معلم ، مدرسه ، راهبردهای یادگیری