نقش سازمان های مردم نهاد در تحقق حقوق شهروندی و پاسخگویی شهرداری تهران؛ فرصت ها، موانع و چشم اندازها

در نظام های نوین حکمرانی شهری، سازمان های مردم نهاد به عنوان حلقه های واسط نقشی کلیدی در گذار از حکمرانی متمرکز به حکمرانی مشارکتی ایفا می کنند. مسئله اصلی این پژوهش چالش موجود میان ظرفیت کنشگری مدنی و سطح پاسخگویی ساختاری در شهرداری تهران است که تحقق کامل حقوق شهروندی را با ابهام مواجه ساخته است. هدف این تحقیق واکاوی نقش سازمان های مردم نهاد در تحقق حقوق شهروندی و پاسخگویی مدیریت شهری تهران با تکیه بر تحلیل فرصت ها، موانع و ارائه چشم اندازی برای بهبود این تعامل است. در این مطالعه با استفاده از رویکرد کمی و روش توصیفی– تحلیلی، داده های میدانی از جامعه آماری متشکل از مدیران NGOهای فعال و کارشناسان شهرداری تهران گردآوری شد. ابزار گردآوری پرسشنامه محقق ساخته بوده که روایی و پایایی آن تایید گردید. یافته های حاصل از مدل سازی معادلات ساختاری نشان می دهد که الگوی تعامل فعلی، وضعیتی «نهادمند نشده» دارد. به طوری که میان ظرفیت کنشگری مدنی و پاسخگویی رسمی شهرداری شکاف معناداری وجود دارد. با این حال تحلیل همبستگی (r=۰.۶۴) و رگرسیون (R²=۰.۵۲) تایید کرد که سازمان های مردم نهاد از طریق تسهیل مشارکت شهروندی، تاثیر مثبتی بر ارتقای پاسخگویی مدیریت شهری دارند. این پژوهش نشان داد که بیشترین سهم در تبیین پاسخگویی به نقش نهادهای مدنی و تقویت مشارکت تعلق دارد اما موانع ساختاری و ضعف در دسترسی به اطلاعات، مانع اصلی بهره برداری کامل از این پتانسیل است. در نهایت یافته ها بر ضرورت طراحی سازوکارهای رسمی برای نهادمندی گفت وگو میان شهرداری و جامعه مدنی تاکید دارد تا سرمایه اجتماعی موجود به سرمایه نهادی و پاسخگویی پایدار تبدیل شود. این مطالعه با ارائه الگوی تحلیلی مذکور گامی در راستای رفع شکاف های موجود در ادبیات حکمرانی شهری ایران برداشته و راهکارهای سیاستی کاربردی برای مدیریت کلان شهر تهران ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

سازمان های مردم نهاد (NGOs) ، حکمرانی شهری ، حقوق شهروندی ، مشارکت عمومی ، پاسخگویی