بازآفرینی فضاهای شهری کوچک مقیاس با رویکرد طراحی پایدار، مقاوم سازی زیرساخت ها و مدیریت بحران: مطالعه موردی شهرداری رامجرد، شهرستان مرودشت

شهرهای کوچک در کشورهای در حال توسعه، به رغم برخورداری از بافت های انسانی و اجتماعی منسجم تر نسبت به کلان شهرها، به طور فزاینده ای در معرض خطرات ناشی از زیرساخت های فرسوده، فقدان فضاهای عمومی تاب آور و آسیب پذیری بالا در برابر بحران های طبیعی و انسان ساخت قرار دارند. این در حالی است که پارادایم های غالب در طراحی و برنامه ریزی شهری، اغلب بر پروژه های بزرگ مقیاس و پرهزینه متمرکز بوده و از ظرفیت های نهفته در فضاهای شهری کوچک مقیاس برای ارتقای تاب آوری و پایداری غفلت کرده اند. پژوهش حاضر با هدف ارائه یک چارچوب مفهومی و عملیاتی برای بازآفرینی پایدار فضاهای شهری کوچک با رویکرد توامان مقاوم سازی زیرساخت ها و مدیریت بحران در بستر شهرداری رامجرد شهرستان مرودشت انجام شده است. اهمیت این مطالعه در پر کردن شکاف نظری و عملی موجود در ادبیات تاب آوری شهری نهفته است؛ شکافی که میان کلان نگری در برنامه های مقاوم سازی و قابلیت های اجرایی محدود شهرداری های کوچک وجود دارد. این پژوهش با اتخاذ یک رویکرد ترکیبی و بهره گیری از استراتژی مطالعه موردی انجام شده است. در فاز کیفی، از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۵ نفر از مدیران شهری، کارشناسان فنی و خبرگان محلی، مهم ترین چالش ها و فرصت های فضاهای کوچک مقیاس شناسایی و با روش تحلیل تماتیک کدگذاری شد. در فاز کمی، با استفاده از تکنیک تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و نظرخواهی از ۲۰ متخصص، معیارهای هفت گانه (ایمنی زیرساختی، انعطاف پذیری عملکردی در بحران، دسترسی و نفوذپذیری، پایداری زیست محیطی، مشارکت پذیری اجتماعی، هویت مکانی و توجیه پذیری اقتصادی) وزن دهی و اولویت بندی شدند. جامعه آماری فاز کمی شامل کلیه فضاهای شهری بالقوه برای بازآفرینی در محدوده رامجرد (۴۵ نقطه) بود که با روش پیمایش میدانی و غربالگری کارشناسی، ۱۲ فضای هدف برای تحلیل نهایی انتخاب شدند. یافته های پژوهش نشان داد که معیار ایمنی زیرساختی و ظرفیت مدیریت بحران با وزن ۰.۲۹ بالاترین اولویت را در بازآفرینی فضاهای کوچک مقیاس رامجرد دارد و پس از آن، مشارکت پذیری اجتماعی با وزن ۰.۲۳ و پایداری زیست محیطی با وزن ۰.۱۸ قرار می گیرند. تحلیل فضایی-مکانی نیز سه خوشه فضایی اولویت دار را در بافت رامجرد شناسایی کرد: ۱) پهنه مرکزی-تاریخی (دارای بالاترین آسیب پذیری زیرساختی)، ۲) پهنه میانی در امتداد محور اصلی شهر (واجد پتانسیل ایجاد کریدورهای سبز-ایمن)، و ۳) پهنه الحاقی حاشیه ای (نیازمند فضاهای چندعملکردی برای اسکان موقت). نتایج مدل اولویت بندی نهایی نشان داد که سه فضای میدان اصلی شهر، پارک خطی حاشیه مسیل و محوطه مقابل پایگاه بهداشت بالاترین امتیاز را برای اجرای پایلوت بازآفرینی پایدار کسب کرده اند. در نهایت، این پژوهش یک مدل بومی بازآفرینی مولد تاب آوری را برای شهرداری های کوچک مقیاس پیشنهاد می کند که در آن، فضاهای شهری کوچک به طور هم زمان به عنوان مکان های روزمره اجتماعی، زیرساخت های سبز-آبی و پایگاه های مدیریت بحران محلی عمل می کنند.

کلیدواژه ها:

بازآفرینی شهری ، فضاهای کوچک مقیاس ، طراحی پایدار ، مقاوم سازی زیرساخت ها ، مدیریت بحران ، شهرداری رامجرد.