تاب آوری شهری در برابر تغییرات اقلیمی : نقش برنامه ریزی شهری در سازگاری و کاهش ریسک(مطالعه موردی شهر ملایر)

تغییرات اقلیمی به عنوان یکی از چالش های اساسی قرن بیست و یکم، ابعاد مختلف زندگی بشری، به ویژه سکونتگاه های شهری را تحت تاثیر قرار داده است. افزایش وقوع رویدادهای حدی اقلیمی، بالا رفتن سطح دریاها، و تغییر الگوهای بارش، شهرها را در معرض ریسک های فزاینده ای قرار داده است. در این میان، تاب آوری شهری به عنوان مفهومی کلیدی در درک و مدیریت این چالش ها ظهور کرده است. تاب آوری شهری به توانایی یک سیستم شهری برای سازگاری با استرس ها و شوک های وارده، حفظ عملکرد اصلی خود، و بازیابی سریع از آن ها اشاره دارد. این پژوهش با هدف بررسی تاب آوری شهر ملایر در برابر تغییرات اقلیمی و نقش برنامه ریزی شهری در ارتقاء سازگاری و کاهش ریسک، انجام شده است. برای دستیابی به این هدف، چارچوبی تحلیلی مبتنی بر ارزیابی ریسک (مخاطره، مواجهه، آسیب پذیری، ظرفیت) و شاخص های تاب آوری شهری (کالبدی، زیست محیطی، نهادی، اجتماعی-اقتصادی) تدوین و به کار گرفته شده است. مطالعه موردی شهر ملایر، واقع در استان همدان با اقلیم نیمه خشک-کوهستانی، به عنوان بستر تحقیق انتخاب شده است. مخاطرات اقلیمی غالب در این شهر شامل خشکسالی و کم آبی، سیلاب های ناگهانی، و گرمای شهری پیش بینی می شود. تحلیل های مبتنی بر ادبیات موجود و داده های عمومی نشان دهنده مواجهه قابل توجه بافت های شهری، به ویژه در مناطق در معرض خطر، و آسیب پذیری های بالقوه در ابعاد کالبدی، اجتماعی و اقتصادی است. ظرفیت های نهادی و مدیریتی نیز نیازمند تقویت در جهت هماهنگی و اجرای راهبردهای تاب آوری ارزیابی می شود. بر اساس نتایج، بسته سیاستی و پروژه ای مشخصی شامل اقدامات زیرساختی (مانند راهکارهای شهر اسفنجی، مدیریت رواناب)، اصلاحات ضابطه ای (تطابق با اقلیم، کاربری زمین)، و اقدامات اجتماعی-اقتصادی (مشارکت، آموزش) پیشنهاد شده است. در نهایت، این پژوهش بر لزوم تلفیق رویکردهای سازگاری، کاهش ریسک بلایای طبیعی، و کاهش انتشار گازهای گلخانه ای در برنامه ریزی شهری تاکید کرده و مسیر اجرای مرحله ای این راهبردها را ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

تاب آوری شهری ، تغییرات اقلیمی ، برنامه ریزی شهری ، سازگاری ، کاهش ریسک ، شهر ملایر ، اقلیم نیمه خشک.