سنجش میزان توسعه یافتگی مناطق مختلف شهری با استفاده از تکنیکهای شاخص توسعه فضایی(نمونه موردی کلانشهر تبریز)

هدف اساسی برنامه ریزی شهری تامین نیازهای فضایی فعالیت های انسانی به منظور وضعیت مطلوب تر کیفیت زندگی با توجه به محدودیت های منابع و امکانات است. امروزه شهرها بعنوان پیچیده ترین کلان سیستم فضایی با چالشهای بزرگی روبرو هستند که عمده ترین آنها نابرابری های فضایی و عدم تناسب منابع با نیازهای ساکنان شهر در مناطق و محلات مختلف شهر می باشد. لذا برنامه ریزان و مسئولان شهری همواره با ارائه سیاست های مختلفی که هرکدام دارای نقاط قوت و ضعف می باشند درصدد حل چالش عدالت فضایی در شهرها شده اند. پژوهش حاضر که از نظر نوع بصورت توصیفی- تحلیلی می باشد قصد دارد که با استفاده از روشهای کمی و کیفی همچون شاخص توسعه انسانیHDI ، روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) در محیط نرم افزار Expert choise ، مدل ویلیامسون(CV) و مدل تغییر سهم و همچنین با استناد به نقشه های موضوعی ضمن شناخت وضعیت موجود کاربری های اراضی شهری در بین مناطق دهگانه کلانشهر تبریز به ارزیابی و سنجش توسعه یافتگی شهری و همچنین ارائه اولویت بندی برنامه ریزی شهری در سطح مناطق مسئله دار بپردازد. نتایج تحقیق نشان داد که با توجه به نتایج محاسبات مدلهای AHP و شاخص ترکیب انسانی HDI مناطق ۶، ۸ و ۹ بالاترین رتبه را در دسترسی به خدمات و کاربری های عمومی شهر تبریز دارند و مناطق ۴ و ۱۰ بعنوان محرومترین مناطق رتبه بندی شده اند. همچنین نتایج پژوهش بر اساس شاخص ویلیامسون حاکی از اینست که مناطق ۹، ۶ و ۸ برخوردارترین مناطق تبریز از لحاظ دسترسی به کاربریهای عمومی هستند و مناطق ۱۰، ۳ و ۴ محرومترین مناطق محسوب می شوند. بر اساس محاسبات مدل تغییر سهم، اگرچه نرخ رشد سرانه های عمومی روندی صعودی داشته است اما محاسبه سهم سرانه کل کاربری های عمومی شهر حاکی از آنست که تمام این کاربری ها به غیر از کاربری تجهیزات شهری که رو به افزایش بوده مابقی کاربری ها روند نزولی داشته اند. در ضمن بیشترین کاربری های دارای نرخ رشد سرانه منفی مربوط به مناطق پنج، هشت و نه به ترتیب با ۱۰، ۹ و۹ کاربری دارای ضریب منفی و کمترین کاربری های دارای نرخ رشد سرانه منفی به مناطق ۳، ۴ و ۷ به ترتیب با ۲، ۳ و ۳ کاربری دارای ضریب منفی می باشد.

کلیدواژه ها:

سنجش ، توسعه یافتگی ، کاربری اراضی ، شاخص توسعه انسانی ، مدلهای آماری ، تبریز