بررسی تاثیر فعالیت های بدنی منظم و بازی های جنبشی در ساعات اولیه مدرسه بر میزان تمرکز و عملکرد تحصیلی دانش آموزان دوره ابتدایی

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر فعالیت های بدنی منظم و بازی های جنبشی در ساعات اولیه مدرسه بر میزان تمرکز و عملکرد تحصیلی دانش آموزان دوره ابتدایی انجام شد. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از حیث روش اجرا، نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل بود که در آن، فعالیت های بدنی منظم و بازی های جنبشی به عنوان متغیر مستقل و تمرکز و عملکرد تحصیلی به عنوان متغیرهای وابسته در نظر گرفته شدند. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان پسر دوره دوم ابتدایی (پایه های چهارم تا ششم) در شهر کرج در سال تحصیلی ۱۴۰۲-۱۴۰۱ بود که با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، ابتدا دو مدرسه از دو منطقه آموزشی و سپس از هر مدرسه، دو کلاس (یکی پایه چهارم و یکی پایه پنجم) و در مجموع ۸ کلاس (هر کلاس ۲۰ دانش آموز) انتخاب شد و پس از همگن سازی بر اساس پایه تحصیلی و نمرات پیش آزمون، ۱۶۰ دانش آموز در دو گروه ۸۰ نفری (آزمایش و کنترل) قرار گرفتند. ابزارهای پژوهش شامل آزمون عملکرد پیوسته (CPT) برای سنجش میزان تمرکز و آزمون محقق ساخته عملکرد تحصیلی در دروس ریاضی و علوم (با استفاده از سوالات استاندارد شده بر اساس کتاب درسی) بودند که روایی محتوایی آن ها توسط ۱۰ متخصص علوم تربیتی و روان شناسی تربیتی تایید و پایایی آن ها با استفاده از روش بازآزمایی (ضریب همبستگی ۰٫۸۵ برای آزمون تمرکز و ۰٫۸۷ برای آزمون عملکرد تحصیلی) محاسبه گردید. گروه آزمایش به مدت ۸ هفته (هر هفته ۵ روز، به جز روزهای تعطیل) در ۲۰ دقیقه ابتدایی هر روز مدرسه، تحت برنامه فعالیت های بدنی منظم و بازی های جنبشی (شامل حرکات کششی، بازی های تعادلی، فعالیت های هوازی سبک و بازی های گروهی پویا) قرار گرفتند، در حالی که گروه کنترل در این زمان، به فعالیت های سنتی (نشستن پشت میز و انجام تمرینات آرامش یا نگاه کردن به تلویزیون آموزشی) مشغول بودند. داده های گردآوری شده با استفاده از آزمون های تحلیل کوواریانس تک متغیره و چندمتغیره، t مستقل و تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر در نرم افزار SPSS نسخه ۲۶ تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که بین میانگین نمرات تمرکز و عملکرد تحصیلی در گروه آزمایش و کنترل در مرحله پس آزمون تفاوت معناداری وجود دارد (۰٫۰۰۱>P) و انجام فعالیت های بدنی منظم در ساعات اولیه مدرسه توانسته است میزان تمرکز دانش آموزان را به طور معناداری افزایش دهد و عملکرد تحصیلی آنان را در دروس ریاضی و علوم بهبود بخشد. تحلیل کوواریانس چندمتغیره نشان داد که تاثیر مداخله بر مولفه های تمرکز (تعداد پاسخ صحیح، زمان واکنش و تعداد خطای حذف) و مولفه های عملکرد تحصیلی (ریاضی و علوم) در سطح ۰٫۰۰۱>P معنادار است و اندازه اثر برای تمرکز ۰٫۶۲ و برای عملکرد تحصیلی ۰٫۵۴ محاسبه شد. بر اساس یافته ها می توان نتیجه گرفت که گنجاندن فعالیت های بدنی منظم و هدفمند در ساعات اولیه مدرسه، با تاثیر بر فرآیندهای فیزیولوژیکی (افزایش جریان خون مغزی و ترشح انتقال دهنده های عصبی) و روان شناختی (کاهش اضطراب و افزایش هوشیاری)، می تواند به عنوان یک راهکار ساده، کم هزینه و موثر در بهبود عملکرد تحصیلی دانش آموزان دوره ابتدایی به کار گرفته شود.

کلیدواژه ها:

فعالیت های بدنی ، بازی های جنبشی ، تمرکز ، عملکرد تحصیلی ، دانش آموزان دوره ابتدایی