نقش هوش مصنوعی در بهینه سازی خدمات شهری: مرور نظام مند نقش های نوظهور، شفافیت پیش بینانه و رضایت مندی شهروندی

مقدمه: با وجود سرمایه گذاری گسترده در سامانه های نرم افزاری مدیریت شهری، بسیاری از شهرداری ها همچنان با چالش هایی نظیر دوباره کاری اطلاعاتی، نبود شفافیت فرآیندی و نارضایتی شهروندان مواجه هستند. هوش مصنوعی (AI) به عنوان یک پارادایم نوین، نویدبخش بهینه سازی هوشمند خدمات شهری است. هدف: این مقاله با هدف تحلیل نقش AI در بهبود کارایی، شفافیت پیش بینانه و رضایت مندی خدمات شهری و شناسایی نقش های فرایندی جدید کارشناسان AI انجام شده است. روش: مطالعه حاضر با رویکرد مرور نظام مند (بر اساس بیانیه PRISMA ۲۰۲۰) و فراترکیب کیفی در بازه زمانی ۲۰۲۰-۲۰۲۵ انجام شد. از پایگاه های Scopus، WoS، IEEE، ScienceDirect، Magiran و SID استفاده گردید. از مجموع ۷۴۲ عنوان اولیه، ۴۸ مطالعه وارد تحلیل نهایی شدند. یافته ها: استقرار سامانه های مبتنی بر AI منجر به کاهش ۵۶ درصدی زمان پردازش، کاهش ۶۲ درصدی شکایات، افزایش ۷۰ درصدی رضایت و کاهش ۸۱ درصدی دوباره کاری اطلاعاتی شده است. شش نقش فرایندی برای کارشناسان AI شناسایی شد که مهم ترین آنها «طراح شفافیت الگوریتمی» و «یکپارچه ساز داده های چندمنظوره» است. نتیجه گیری: AI بدون بازطراحی فرآیندها و ایجاد شفافیت الگوریتمی، اثربخشی محدودی دارد. شفافیت پیش بینانه (XAI) به اندازه کارایی برای اعتماد شهروندان حیاتی است. پیشنهادها: استقرار پنجره واحد هوشمند، طراحی داشبوردهای توضیح پذیر و بازآموزی کارکنان در تعامل با الگوریتم ها توصیه می شود.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، خدمات شهری هوشمند ، بهینه سازی فرآیندها ، شفافیت پیش بینانه ، رضایت شهروندی