کاربرد نظریه شناختی-اجتماعی بندورا در تحلیل تکرار رفتارهای قلدری در فضای مجازی و واقعی: یک مطالعه ترکیبی در مدارس متوسطه اول

پژوهش حاضر با هدف تبیین سازوکارهای تکرار رفتارهای قلدری در فضاهای واقعی و مجازی مدارس از منظر نظریه شناختی-اجتماعی آلبرت بندورا انجام شده است. روش تحقیق از نوع ترکیبی اکتشافی متوالی بود. در فاز کیفی، ۲۴ دانش آموز دوره متوسطه اول شهر تهران (۱۲ نفر با سابقه قلدری مکرر و ۱۲ قربانی) با نمونه گیری هدفمند انتخاب و در مصاحبه های نیمه ساختاریافته شرکت نمودند؛ داده ها با تکنیک تحلیل مضمون کدگذاری شد. در فاز کمی، ۳۸۴ دانش آموز از شش مدرسه با روش خوشه ای چندمرحله ای گزینش و پرسشنامه های محقق ساخته «تجربه قلدری واقعی-مجازی» و «مقیاس خودکارآمدی و گسلش اخلاقی» را تکمیل کردند. تحلیل داده های کمی با مدل سازی معادلات ساختاری در AMOS-۲۴ انجام شد. یافته ها نشان داد یادگیری مشاهده ای از الگوهای همسال (β=۰.۵۲, p<۰.۰۰۱) و پیامدهای انتظاری مثبت (کسب موقعیت اجتماعی) (β=۰.۴۱, p<۰.۰۰۱) قوی ترین پیش بینی کننده های تکرار قلدری هستند. گسلش اخلاقی به طور معناداری نقش میانجی در رابطه بین مشاهده الگوهای پرخاشگر و تکرار رفتار قلدری ایفا نمود (p<۰.۰۵). تفاوت معناداری در سطح گسلش اخلاقی میان قلدری مجازی (میانگین بالاتر) و قلدری واقعی مشاهده شد (p<۰.۰۱)، اما خودکارآمدی مقابله ای قربانیان در دو فضا تفاوت معناداری نداشت. نتیجه گیری نهایی حاکی از آن است که تکرار قلدری محصول یک چرخه تقابلی سه گانه است که در آن تقلید از الگوهای موفق، انتظار پاداش اجتماعی و بازتعریف غیراخلاقی موقعیت، رفتار را تثبیت می کنند.

کلیدواژه ها:

نظریه شناختی-اجتماعی ، قلدری سایبری ، قلدری سنتی ، یادگیری مشاهده ای ، گسلش اخلاقی ، خودکارآمدی