واقعیت مجازی (VR) و تاثیر آن بر سلامت جسمی و روانی در دوران ابتدایی: فرصت ها و چالش ها

ظهور فناوری واقعیت مجازی (Virtual Reality) چشم اندازهای نوینی را در نظام آموزشی و سرگرمی کودکان دبستانی گشوده است. این مقاله به بررسی تاثیرات چندبعدی استفاده از VR بر سلامت جسمی و روانی دانش آموزان دوره ابتدایی می پردازد. با مروری بر مبانی نظری و شواهد تجربی، مشخص شد که اگرچه VR می تواند در تقویت یادگیری تجربی، مهارت های اجتماعی و کاهش اضطراب های خاص موثر باشد، اما استفاده غیرمدیریت شده از آن با چالش هایی نظیر خستگی دیجیتال، اختلال در تعادل، و کاهش تعاملات فیزیکی-اجتماعی همراه است. مقاله حاضر ضمن تبیین این اثرات، پیشنهاداتی را برای استفاده بهینه و ایمن از این فناوری در مدارس و خانه ها ارائه می دهد. هدف این مطالعه، واکاوی چندجانبه تاثیرات استفاده از فناوری واقعیت مجازی (VR) بر شاخص های سلامت جسمانی (ارگونومی، بینایی، سیستم دهلیزی) و سلامت روان (اضطراب، یادگیری هیجان مدار، انزوای اجتماعی) در کودکان رده سنی ۷ تا ۱۲ سال است. روش شناسی: این مقاله با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه ای و پژوهش های میدانی اخیر (۲۰۲۰-۲۰۲۵) تدوین شده است. یافته ها: نتایج نشان می دهد که VR به دلیل خاصیت «غوطه وری» (Immersion)، پتانسیل بالایی در ارتقای سواد حرکتی و کاهش فوبیاهای تحصیلی دارد. با این حال، به دلیل حساسیت «دوره بحرانی» رشد در دوران ابتدایی، مواجهه کنترل نشده می تواند به اختلال در پردازش حسی و کاهش انعطاف پذیری عصبی (Neuroplasticity) در تعاملات واقعی منجر شود. نتیجه گیری: در نهایت، مدل «استفاده هدایت شده» به عنوان راهکار اصلی برای بهره برداری ایمن از این تکنولوژی در محیط های آموزشی پیشنهاد می گردد.

کلیدواژه ها:

واقعیت مجازی ، سلامت روان ، سلامت جسمی ، دوران ابتدایی ، تکنولوژی آموزشی ، یادگیری تجربی