بررسی میزان تاثیر استفاده از متون کهن فارسی (مانند گلستان سعدی) بر گسترش دایره واژگان و تقویت مهارت نوشتاری دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف بررسی میزان تاثیر استفاده از متون کهن فارسی (با تاکید بر گلستان سعدی) بر گسترش دایره واژگان و تقویت مهارت نوشتاری دانش آموزان دوره متوسطه دوم انجام شد. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از حیث روش اجرا، نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل بود که در آن، از متون کهن فارسی به عنوان متغیر مستقل و از دایره واژگان و مهارت نوشتاری به عنوان متغیرهای وابسته استفاده شد. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان پسر دوره متوسطه دوم رشته علوم انسانی در شهر اصفهان در سال تحصیلی ۱۴۰۲-۱۴۰۱ بود که با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، ابتدا دو دبیرستان از دو منطقه آموزشی و سپس از هر دبیرستان، یک کلاس پایه یازدهم (با ۳۰ دانش آموز) انتخاب شد و مجموعا ۶۰ دانش آموز در دو گروه ۳۰ نفری (آزمایش و کنترل) قرار گرفتند. ابزارهای پژوهش شامل آزمون محقق ساخته دایره واژگان (با ۴۰ سوال چندگزین ای مبتنی بر متون کهن) و آزمون مهارت نوشتاری (با دو موضوع انشای توصیفی و استدلالی) بودند که روایی محتوایی آن ها توسط ۱۰ متخصص زبان و ادبیات فارسی تایید و پایایی آن ها با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ (به ترتیب ۰٫۸۹ و ۰٫۸۵ برای دایره واژگان و ۰٫۸۷ برای مهارت نوشتاری با استفاده از روش دو نمره گذار) محاسبه گردید. گروه آزمایش به مدت ۱۰ جلسه ۷۰ دقیقه ای تحت آموزش با استفاده از متون کهن فارسی (شامل خوانش، معنی شناسی واژگان، تحلیل سبکی و نگارش خلاقانه مبتنی بر متون) قرار گرفتند، در حالی که گروه کنترل با روش سنتی و مبتنی بر کتاب درسی آموزش دیدند و داده های جمع آوری شده با استفاده از آزمون های تحلیل کوواریانس تک متغیره و چندمتغیره، t مستقل و t زوجی در نرم افزار SPSS نسخه ۲۶ تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که بین میانگین نمرات دایره واژگان و مهارت نوشتاری در گروه آزمایش و کنترل در مرحله پس آزمون تفاوت معناداری وجود دارد (۰٫۰۰۱>P) و استفاده از متون کهن فارسی توانسته است دایره واژگان دانش آموزان را به طور معناداری گسترش دهد و مهارت نوشتاری آن ها را در مولفه های واژگان غنی، ساختار جملات، انسجام و انگیزه نگارش بهبود بخشد. همچنین، تحلیل کوواریانس چندمتغیره نشان داد که تاثیر مداخله بر مولفه های مهارت نوشتاری (واژگان، ساختار، انسجام و انگیزه) در سطح ۰٫۰۰۱>P معنادار است و اندازه اثر برای دایره واژگان ۰٫۵۴ و برای مهارت نوشتاری ۰٫۶۱ محاسبه شد. بر اساس یافته ها می توان نتیجه گرفت که استفاده نظام مند از متون کهن فارسی در کلاس های درس ادبیات، با وجود تصور رایج از دشواری این متون، می تواند به عنوان یک راهکار موثر در تقویت توانش زبانی دانش آموزان و غنی سازی نوشتار آن ها به کار گرفته شود.

کلیدواژه ها:

متون کهن فارسی ، گلستان سعدی ، دایره واژگان ، مهارت نوشتاری ، دانش آموزان دوره متوسطه