بررسی رابطه میان هوش هیجانی معلم و اثربخشی مدیریت کلاس درس در دوره ابتدایی

مدیریت کلاس درس، یکی از چالش برانگیزترین و در عین حال حیاتی ترین مهارت های حرفه ای معلمان دوره ابتدایی است. در حالی که سال ها تصور می شد مدیریت کلاس عمدتا به دانش فنی، تسلط بر محتوا و توانایی اعمال انضباط وابسته است، پژوهش های سه دهه اخیر نشان داده اند که «هوش هیجانی معلم» – یعنی توانایی درک، ابراز، تنظیم و به کارگیری موثر هیجان ها در تعامل با دانش آموزان – نقشی تعیین کننده در اثربخشی مدیریت کلاس ایفا می کند. این مقاله با روش مرور نظام مند و تحلیل ترکیبی ۷۸ مطالعه انجام شده در ایران و جهان (از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۴)، به بررسی رابطه میان هوش هیجانی معلم و مولفه های مدیریت کلاس در دوره ابتدایی می پردازد. یافته ها نشان می دهد که هوش هیجانی معلم با پنج مولفه اصلی مدیریت کلاس رابطه مثبت و معناداری دارد: ۱) ایجاد جو عاطفی مثبت و امن در کلاس (اندازه اثر ۰.۷۲)، ۲) مدیریت رفتارهای چالش برانگیز دانش آموزان (اندازه اثر ۰.۶۸)، ۳) برقراری ارتباط موثر و احترام آمیز با دانش آموزان (اندازه اثر ۰.۷۹)، ۴) افزایش انگیزه و مشارکت دانش آموزان در فعالیت های کلاسی (اندازه اثر ۰.۶۵)، و ۵) کاهش تنش ها و تعارضات بین فردی در کلاس (اندازه اثر ۰.۷۴). از میان مولفه های هوش هیجانی، «خودتنظیمی هیجانی» و «همدلی» قوی ترین پیش بین کننده های مدیریت کلاس موثر هستند. معلمانی که از خودتنظیمی هیجانی بالایی برخوردارند، در مواجهه با رفتارهای چالش برانگیز دانش آموزان واکنش های تکانشی و تنبیهی کمتری نشان می دهند و از راهبردهای آرام و منطقی استفاده می کنند. همچنین معلمانی که همدلی بالایی دارند، بهتر می توانند نیازهای عاطفی و روانی دانش آموزان را درک کنند و فضای کلاسی ایجاد کنند که در آن هر کودک احساس پذیرش و ارزشمندی کند. در پایان، راهکارهای عملی برای تقویت هوش هیجانی معلمان و بهبود مدیریت کلاس ارائه می شود.

کلیدواژه ها:

هوش هیجانی معلم ، مدیریت کلاس درس ، دوره ابتدایی ، خودتنظیمی هیجانی ، همدلی.