بررسی چالش های عدالت آموزشی در نسل جدید؛ تاثیر نابرابری در دسترسی به زیرساخت های فناوری بر عدالت یادگیری و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف بررسی چالش های عدالت آموزشی در نسل جدید با تاکید بر تاثیر نابرابری در دسترسی به زیرساخت های فناوری بر عدالت یادگیری و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان انجام شد. این مطالعه با رویکرد آمیخته (کیفی-کمی) از نوع اکتشافی متوالی اجرا گردید که در بخش کیفی، از روش پدیدارشناسی برای درک عمیق تجارب زیسته دانش آموزان، معلمان و مدیران از شکاف دیجیتال و پیامدهای آن بر فرآیند یادگیری استفاده شد و مشارکت کنندگان شامل ۱۵ دانش آموز دوره متوسطه دوم از مناطق محروم و برخوردار، ۱۲ معلم و ۸ مدیر مدرسه از استان های تهران، سیستان و بلوچستان، خراسان رضوی و خوزستان بودند که با روش نمونه گیری هدفمند با حداکثر تنوع و با معیار اشباع نظری انتخاب شدند و داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق و مشاهده میدانی جمع آوری گردید و با استفاده از روش هفت مرحله ای کلایزی تحلیل شدند. در بخش کمی، پرسشنامه ای محقق ساخته بر اساس مولفه های استخراج شده از بخش کیفی، با مشارکت ۴۵۰ دانش آموز و ۱۲۰ معلم از ۳۰ مدرسه در شش استان کشور اجرا شد که روایی محتوایی آن توسط ۱۰ متخصص تایید و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ (۰٫۹۴) محاسبه گردید و داده ها با استفاده از آزمون های t مستقل، تحلیل واریانس یکراهه، تحلیل رگرسیون چندگانه و تحلیل عاملی تاییدی در نرم افزارهای SPSS و AMOS تحلیل شدند. یافته های بخش کیفی به شناسایی ۶ مولفه اصلی نابرابری دسترسی (زیرساخت سخت افزاری، اتصال اینترنت، مهارت های دیجیتال، حمایت خانواده، کیفیت محتوا و پشتیبانی فنی) و ۵ پیامد اصلی بر عدالت یادگیری (شکاف عملکردی، کاهش انگیزه، محدودیت در یادگیری مشارکتی، ناتوانی در انجام تکالیف و افزایش اضطراب) منجر گردید و نتایج کمی نشان داد که بین دانش آموزان مناطق برخوردار و محروم از نظر دسترسی به زیرساخت های فناوری تفاوت معناداری وجود دارد (۰٫۰۰۱>P) و نمرات پیشرفت تحصیلی دانش آموزان با دسترسی بالا به طور معناداری بالاتر از دانش آموزان با دسترسی پایین است. همچنین، نتایج تحلیل رگرسیون نشان داد که دسترسی به زیرساخت های فناوری به همراه مهارت های دیجیتال و حمایت خانواده، در مجموع ۵۲ درصد از واریانس پیشرفت تحصیلی را تبیین می کنند و تحلیل عاملی تاییدی، مدل شش مولفه ای نابرابری را با شاخص های برازش مطلوب تایید کرد. بر اساس یافته ها می توان نتیجه گرفت که نابرابری در دسترسی به زیرساخت های فناوری، نه تنها یک مسئله فنی، بلکه یک مسئله بنیادین عدالت اجتماعی-آموزشی است که شکاف های موجود را عمیق تر می کند و نیازمند مداخلات نظام مند در سطوح سیاست گذاری، تامین منابع، توانمندسازی معلمان و خانواده هاست.

کلیدواژه ها:

عدالت آموزشی ، زیرساخت های فناوری ، شکاف دیجیتال ، پیشرفت تحصیلی ، نسل جدید