بازتعریف نقش معلم در کلاس های درس هوشمند: گذار از انتقال دهنده دانش به تسهیل گر یادگیری در محیط های مبتنی بر دانش آموز محوری.

پژوهش حاضر با هدف واکاوی و بازتعریف نقش معلم در کلاس های درس هوشمند و بررسی چگونگی گذار از نقش سنتی انتقال دهنده دانش به نقش تسهیل گر (Facilitator) یادگیری در محیط های مبتنی بر دانش آموز محوری انجام شد. این مطالعه با رویکرد آمیخته اکتشافی (کیفی-کمی) اجرا گردید که در بخش کیفی، از روش پدیدارشناسی توصیفی برای درک عمیق تجارب زیسته معلمان و دانش آموزان از کلاس های هوشمند استفاده شد و مشارکت کنندگان شامل ۱۸ معلم دوره متوسطه دوم که حداقل سه سال سابقه تدریس در کلاس های هوشمند داشتند و ۲۴ دانش آموز پایه یازدهم و دوازدهم از مدارس هوشمند شهر تهران بودند که با روش نمونه گیری هدفمند و معیار اشباع نظری انتخاب شدند و داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق و مشاهده مشارکتی جمع آوری گردید و با استفاده از روش هفت مرحله ای کلایزی تحلیل شدند. در بخش کمی، پرسشنامه ای محقق ساخته بر اساس مولفه های استخراج شده از بخش کیفی، با مشارکت ۳۸۰ معلم و ۴۲۰ دانش آموز از ۲۵ مدرسه هوشمند در پنج استان کشور اجرا شد که روایی محتوایی آن توسط ۱۲ متخصص تایید و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ (۰٫۹۲) محاسبه گردید و داده ها با استفاده از آزمون های t تک نمونه ای، تحلیل واریانس و تحلیل عاملی تاییدی در نرمافزارهای SPSS و Amos تحلیل شدند. یافته های بخش کیفی به شناسایی ۷ مولفه اصلی برای نقش تسهیل گری شامل طراحی تجارب یادگیری، راهنمایی شناختی، ایجاد انگیزه و خودراهبری، مدیریت پویای کلاس، ارزیابی مستمر و سازنده، توسعه مهارت های فراشناختی و ایجاد ارتباط عاطفی منجر گردید و نتایج کمی نشان داد که از دیدگاه هر دو گروه معلمان و دانش آموزان، میانگین نمرات نقش تسهیل گری به طور معناداری بالاتر از سطح متوسط ارزیابی شده است (۰٫۰۰۱>P) و میانگین نمره نقش انتقال دهندگی به طور معناداری پایین تر از سطح متوسط گزارش شد. همچنین، تحلیل عاملی تاییدی، مدل هفت مولفه ای تسهیل گری را با شاخص های برازش مطلوب (۰٫۹۳=CFI، ۰٫۰۵۱=RMSEA) تایید کرد و نتایج نشان داد که چالش های اصلی در گذار به نقش تسهیل گری شامل کمبود آموزش های ضمن خدمت، مقاومت فرهنگی، نبود زیرساخت های فنی و عدم حمایت سازمانی است. بر اساس یافته ها می توان نتیجه گرفت که تحقق نقش تسهیل گری معلم در کلاس های هوشمند، نیازمند یک بازطراحی نظام مند در برنامه های تربیت معلم، سیاست های حمایتی و بازنگری در فرهنگ آموزشی مدارس است و این گذار نه تنها یک تغییر فنی، بلکه یک تحول پارادایمی در نگرش به ماهیت آموزش و یادگیری محسوب می شود.

کلیدواژه ها:

نقش معلم ، تسهیل گری یادگیری ، کلاس درس هوشمند ، دانش آموز محوری ، فناوری آموزشی