اثربخشی کتاب درمانی بر کاهش اضطراب و استرس در کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه/بیش فعالی (ADHD).

اختلال نقص توجه/بیش فعالی، یکی از شایع ترین اختلالات عصبی-تحولی در دوران کودکی است که با نشانه های اصلی بی توجهی، بیش فعالی و تکانشگری همراه است. با این حال، آنچه کمتر مورد توجه قرار گرفته، همبودی بالای این اختلال با اختلالات اضطرابی (بین بیست و پنج تا چهل درصد موارد) و استرس مزمن است. کودکان مبتلا به این اختلال به دلیل تجربه مکرر شکست تحصیلی، طرد اجتماعی توسط همسالان، سرزنش مداوم والدین و معلمان، و ناتوانی در تنظیم هیجانی، سطح استرس پایه بالاتری دارند و اضطراب آنان اغلب به شکل جسمانی (سردرد، دل درد، تیک های عصبی) بروز می کند. کتاب درمانی (داستان درمانی) به عنوان یک مداخله غیردارویی، کم هزینه، در دسترس و بدون عوارض جانبی، می تواند از طریق همذات پنداری با شخصیت داستان، کاهش احساس تنهایی، آموزش راهبردهای مقابله ای غیرمستقیم، و بازسازی شناختی غیرمستقیم، به کاهش اضطراب و استرس این کودکان کمک کند. این مقاله با روش مرور نظام مند و تحلیل ترکیبی ۵۸ مطالعه (شامل ۲۰ کارآزمایی بالینی تصادفی شده، ۲۵ مطالعه نیمه آزمایشی، و ۱۳ مطالعه کیفی) از پایگاه های داده داخلی و خارجی (از سال ۱۳۸۵ تا ۱۴۰۳)، به بررسی اثربخشی کتاب درمانی در سه سطح می پردازد: کتاب درمانی بالینی (تحت نظارت درمانگر، فردی یا گروهی، با کتاب های تجویزی مشخص)، کتاب درمانی رشدی (در خانه و مدرسه توسط والدین و معلمان آموزش دیده)، و کتاب درمانی تعاملی (همراه با فعالیت های هنری، نمایشی و بحث گروهی). یافته ها نشان می دهد که کتاب درمانی بالینی با میانگین اندازه اثر ۰.۷۹ بر کاهش اضطراب و ۰.۷۱ بر کاهش استرس موثر است و کتاب درمانی تعاملی، به ویژه برای کودکان ۷ تا ۱۰ سال، بالاترین اثربخشی را دارد. موثرترین کتاب ها آنهایی هستند که دارای شخصیت اصلی همسن کودک با مشکل مشابه (اختلال نقص توجه/بیش فعالی و اضطراب همبود)، الگوی روشن مقابله موفق، و تصاویر جذاب و غیرتهدیدکننده باشند. در پایان، راهکارهای عملی برای والدین، معلمان و درمانگران شامل انتخاب کتاب مناسب، نحوه خوانش تعاملی، و پرسش های هدایتگر ارائه می شود.

کلیدواژه ها:

کتاب درمانی ، اختلال نقص توجه/بیش فعالی ، اضطراب کودکان ، استرس کودکان ، داستان درمانی.