بررسی تاثیر مسئولیت مدنی ناشی از هوش مصنوعی در حقوق ایران با تاکید بر حقوق تطبیقی

با ورود فناوری هوش مصنوعی (AI) به حوزه های حساس نظیر سلامت، حمل ونقل و تصمیم سازی مالی، ظهور خسارات غیرقابل پیش بینی ناشی از رفتارهای خودگردان (Autonomous) سیستم های الگوریتمی، قواعد سنتی مسئولیت مدنی را با چالشی بنیادین مواجه کرده است. مسئله اصلی این پژوهش، عدم کفایت پارادایم های کلاسیک «تقصیر» (Fault-based) در مواجهه با پدیده «جعبه سیاه» (Black Box) و عدم امکان اثبات رابطه علیت میان خطای انسانی و خروجی سیستم است. این مطالعه با استفاده از روش تطبیقی، رویکردهای نظام های حقوقی اتحادیه اروپا (به ویژه در پرتو AI Act)، ایالات متحده و تجارب حقوقی نوین در آسیا را مورد واکاوی قرار می دهد. یافته های پژوهش نشان می دهد که حرکت از «مسئولیت مبتنی بر تقصیر» به سمت «مسئولیت بدون تقصیر» (Strict Liability) و ایجاد رژیم های بیمه ای اختصاصی، کارآمدترین راهکار برای مدیریت ریسک هوش مصنوعی است. در حقوق ایران، علی رغم وجود مبانی غنی فقهی نظیر «ضمان» و «مسئولیت مالک بر اشیاء»، به دلیل ابهام در تعیین فاعل زیان و پیچیدگی زنجیره تامین الگوریتم، خلاهای قانونی مبرهنی مشاهده می شود. پژوهش حاضر پیشنهاد می کند که ایران با اقتباس از الگوهای «توزیع مسئولیت» (Shared Liability) و تدوین چارچوبی برای «شفافیت الگوریتمی»، می تواند به سمت یک نظام پاسخگویی (Accountability) نوین حرکت کند.

کلیدواژه ها:

مسئولیت مدنی ، هوش مصنوعی ، جبران خسارت - مسئولیت محض ، حقوق تطبیقی -حقوق ایران ، - خسارت ناشی از الگوریتم.