تحلیل ساختاری و ریخت شناسی قصه های عامیانه مردم لامرد بر پایه الگوی ولادیمیر پراپ

قصه های عامیانه از مهم ترین جلوه های فرهنگ شفاهی هر جامعه اند و می توانند ساختارهای ذهنی، ارزش های فرهنگی، الگوهای کنش و مناسبات اجتماعی آن جامعه را بازتاب دهند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل ساختاری و ریخت شناسی قصه های عامیانه مردم لامرد بر پایه الگوی ولادیمیر پراپ انجام شده است. مسئله اصلی پژوهش این است که آیا قصه های عامیانه لامرد، همچون قصه های پریان روسی که مبنای نظریه پراپ بوده اند، از یک نظام روایی نسبتا ثابت و قابل ردیابی پیروی می کنند یا خیر. در این پژوهش، با اتکا به روش توصیفی–تحلیلی و رویکرد کیفی، مجموعه ای از قصه های عامیانه گردآوری شده از روایت های شفاهی مردم لامرد بررسی شده و کنش های روایی آن ها بر اساس ۳۱ کارکرد اصلی در نظریه پراپ تحلیل شده است. یافته ها نشان می دهد که اگرچه همه کارکردهای پراپ در هر قصه حضور ندارند، اما توالی کلان رویدادها، تقابل های بنیادین، نقش های کنشی و الگوهای جبران کمبود، آزمون، یاری رسانی و پیروزی، در بسیاری از قصه ها به طور چشمگیری تکرار می شوند. کارکردهایی مانند «فقدان»، «نهی»، «تخطی»، «آزمون»، «دریافت یاری جادویی»، «مبارزه»، «پیروزی»، «رفع کمبود» و «ازدواج یا پاداش نهایی» بیشترین بسامد را دارند. همچنین نقش های کنشی پراپ از جمله قهرمان، فرستنده، یاری رسان، ضدقهرمان و شاهزاده/موضوع مطلوب، در بافت بومی لامرد با ویژگی های فرهنگی و اقلیمی منطقه بازتولید می شوند. نتایج پژوهش نشان می دهد که قصه های عامیانه لامرد ضمن برخورداری از ویژگی های بومی، در سطح ساختاری با الگوهای جهانی روایت عامیانه هم خوانی دارند و می توانند به عنوان متونی ارزشمند برای مطالعه تقاطع ادبیات عامه، مردم نگاری و روایت شناسی مورد استفاده قرار گیرند.

کلیدواژه ها:

قصه عامیانه ، لامرد ، ولادیمیر پراپ ، ریخت شناسی ، روایت شناسی ، ادبیات شفاهی