بررسی اثرات روانی و فیزیولوژیک ناشی از استنشاق ذرات میکروسکوپی در عملیات های پاکسازی پس از آتش سوزی

آتش سوزی ها علاوه بر خسارات مستقیم جانی و مالی، مقادیر قابل توجهی از ذرات معلق میکروسکوپی و ترکیبات شیمیایی خطرناک را در محیط منتشر می کنند که حتی پس از خاموش شدن آتش نیز در فرآیندهای پاکسازی و بازسازی باقی می مانند. کارکنان، نیروهای امدادی و ساکنان مناطق آسیب دیده در حین عملیات پاکسازی در معرض استنشاق این ذرات قرار می گیرند. ذرات میکروسکوپی حاصل از احتراق شامل ذرات معلق ریز و فوق ریز PM₂.₅ و PM₀.₁، دوده، فلزات سنگین، ترکیبات آلی فرار، هیدروکربن های آروماتیک چندحلقه ای و سایر آلاینده های سمی هستند که می توانند اثرات کوتاه مدت و بلندمدت متعددی بر سلامت انسان داشته باشند.هدف این مطالعه مروری، بررسی جامع شواهد علمی موجود درباره پیامدهای فیزیولوژیک و روانی ناشی از استنشاق ذرات میکروسکوپی در عملیات های پاکسازی پس از آتش سوزی است. نتایج مطالعات نشان می دهد که مواجهه با این ذرات می تواند باعث تحریک و التهاب مجاری تنفسی، کاهش عملکرد ریوی، تشدید بیماری های تنفسی نظیر آسم و بیماری مزمن انسدادی ریه، افزایش خطر بیماری های قلبی–عروقی، اختلال در عملکرد سیستم ایمنی و ایجاد استرس اکسیداتیو شود. همچنین، اندازه بسیار کوچک برخی از این ذرات امکان نفوذ آن ها به جریان خون و انتقال به اندام های مختلف بدن را فراهم کرده و زمینه بروز پیامدهای سیستمیک را افزایش می دهد.از سوی دیگر، پژوهش های اخیر ارتباط معناداری میان مواجهه با آلاینده های ناشی از آتش سوزی و بروز پیامدهای روانی گزارش کرده اند. اضطراب، افسردگی، اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)، اختلالات خواب، کاهش تمرکز و افت کیفیت زندگی از جمله پیامدهای روان شناختی مشاهده شده در افراد درگیر با عملیات پاکسازی هستند. این اثرات اغلب در نتیجه تعامل پیچیده عوامل زیستی ناشی از آلودگی هوا، فشارهای روانی مرتبط با حادثه و شرایط نامطلوب محیطی ایجاد می شوند.بررسی مطالعات موجود نشان می دهد که حفاظت تنفسی مناسب، پایش مستمر کیفیت هوا، آموزش کارکنان، ارزیابی های دوره ای سلامت و اجرای برنامه های حمایت روانی می توانند نقش موثری در کاهش خطرات ناشی از مواجهه با ذرات میکروسکوپی پس از آتش سوزی داشته باشند. در مجموع، توجه همزمان به ابعاد فیزیولوژیک و روانی این مواجهه برای طراحی راهبردهای پیشگیرانه و ارتقای سلامت افراد درگیر در عملیات های پاکسازی ضروری است.

کلیدواژه ها:

آتش سوزی ، ذرات میکروسکوپی ، آلودگی هوا ، اثرات فیزیولوژیک ، سلامت روان