ترویج نماز در دوره متوسطه دوم : چالش ها و راهکارهای اثربخش بر اساس پژوهش های داخلی

تربیت دینی نوجوانان در دوره متوسطه دوم، به عنوان آخرین مرحله آموزش رسمی پیش از ورود به دانشگاه و جامعه، نقشی تعیین کننده در تثبیت باورها و منش دینی آنان دارد. در میان آموزه های دینی، نماز به عنوان «عمود دین» و مهم ترین فریضه عبادی، جایگاهی محوری در نظام تربیتی اسلام دارد. بااین حال، پژوهش های متعدد داخلی نشان می دهد که باوجود تاکیدات گسترده بر اقامه نماز در مدارس، همچنان شاهد کاهش انگیزه، مشارکت سطحی و حتی گریز برخی دانش آموزان از این فریضه هستیم. این وضعیت، ضرورت بازنگری در روش ها، محتوا و رویکردهای ترویج نماز را به ویژه در مقطع حساس متوسطه دوم آشکار می سازد.این مقاله باهدف شناسایی نظام مند چالش های فراروی ترویج نماز در دوره متوسطه دوم و ارائه راهکارهای علمی و عملیاتی مبتنی بر شواهد، به مرور جامع پژوهش های داخلی از سال ۱۳۸۵ تا ۱۴۰۳ پرداخته است. روش پژوهش، مطالعه مروری نظام مند با رویکرد تحلیلی-توصیفی است و داده ها از طریق تحلیل محتوای کیفی مقالات، پایان نامه ها و گزارش های اقدام پژوهی مرتبط گردآوری شده است. جامعه مورد بررسی شامل کلیه پژوهش های انجام شده در مدارس متوسطه دوم در سطح کشور است که با نمونه گیری هدفمند و بر اساس معیارهای ارتباط موضوعی و اعتبار علمی انتخاب شده اند.نوآوری این مقاله در تلفیق نظام مند یافته های پراکنده پژوهش های داخلی و ارائه یک چارچوب عملیاتی چندسطحی است که در آن راهکارها متناسب با هر یک از چالش های شناسایی شده، طراحی و اولویت بندی شده اند. برخلاف بیشتر مطالعات پیشین که به بررسی تک عاملی پرداخته اند، این پژوهش با رویکردی سیستمی، تعامل میان سطوح مختلف (فردی، خانوادگی، آموزشی و اجتماعی) را مورد توجه قرار داده و راهکارهای ترکیبی پیشنهاد می کند.نتایج تاکید می کند که ترویج پایدار نماز در دوره متوسطه دوم، نیازمند گذار از رویکردهای صرفا تشریفاتی و کمی (افزایش آمار شرکت کنندگان) به رویکردهای کیفی و معناساز (ایجاد ارتباط عمیق و درونی) است. نوجوان امروز برای پذیرش و التزام به نماز، نیازمند درک فلسفه، آثار روان شناختی و پاسخ به چرایی های وجودی خود است و این مهم تنها با روش های تعاملی، الگوسازی عملی و هماهنگی همه نهادهای تربیتی امکان پذیر خواهد بود. مقاله در پایان، پیشنهادهایی برای سیاست گذاران آموزشی، مدیران مدارس، مربیان پرورشی و پژوهش های آینده ارائه می دهد تا بتوان گام های موثرتری در مسعت ترویج این فریضه الهی در میان نسل جوان برداشت.

کلیدواژه ها:

نماز ، دوره متوسطه دوم ، تربیت دینی ، چالش های آموزشی ، راهکارهای ترویج ، اقدام پژوهی ، نوجوانان