نقش پدافند غیرعامل در برنامه ریزی و مدیریت کاربری اراضی شهری

پدافند غیرعامل به عنوان مجموعه ای از اقدامات غیرمسلحانه، نقشی کلیدی در کاهش آسیب پذیری زیرساخت ها، ساختمان ها، تاسیسات شهری و شریان های حیاتی و افزایش تاب آوری شهرهای امروزی در برابر تهدیدات طبیعی و انسان ساخت ایفا می کند. سرزمین ایران به دلیل موقعیت خاص جغرافیایی و ژئوپلیتیکی خود، همواره در طول تاریخ شاهد مخاطرات فراوانی بوده است. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش پدافند غیرعامل در برنامه ریزی و مدیریت کاربری اراضی شهری به عنوان یکی از اصلی ترین ابزارهای ساختاری کاهش خطر انجام شده است. روش تحقیق در این پژوهش، از نظر هدف، توسعه ای-کاربردی و از نظر ماهیت، توصیفی-تحلیلی با رویکرد کیفی (تحلیل محتوا و واکاوی تماتیک اسناد) است. داده ها و اطلاعات مورد نیاز از طریق مطالعات کتابخانه ای، اسناد بالادستی و واکاوی نظریه های فرم و مدیریت بحران شهری گردآوری شده اند. یافته های تحلیلی پژوهش نشان می دهند که رعایت اصول پدافند غیرعامل (شامل ساختار سازگاری، ماتریس همجواری، توزیع متوازن تراکم، مکان یابی بهینه کاربری های حیاتی، کنترل ارتفاع و دید، و ایجاد فضاهای چندعملکردی) ارتباط مستقیمی با کاهش تلفات انسانی و حفظ ساختار مدیریت شهر در زمان وقوع بحران دارد. نتایج حاکی از آن است که مدیریت کاربری اراضی به عنوان ابزاری کالبدی، می تواند با اعمال ضوابط پهنه بندی، حریم های ایمن و چندمرکزی کردن خدمات، میزان آسیب پذیری بافت های شهری را به حداقل برساند؛ با این حال، نظام برنامه ریزی شهری ایران به دلیل غلبه نگاه اقتصادی-کارکردی در طرح های جامع و تفصیلی، با خلا نهادی و عملیاتی در پیاده سازی این اصول مواجه است. در نهایت، راهکارها و پیشنهادهای عملیاتی جهت ادغام پیوست های پدافند غیرعامل در فرآیندهای مدیریت شهری ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

پدافند غیرعامل ، کاربری اراضی ، برنامه ریزی شهری ، مدیریت شهری ، آسیب پذیری ، امنیت شهری