چگونه توانستم از طریق آموزش خلاقانه گرافیک، مشکلات انگیزشی و رفتاری هنرجویان هنرستان را کاهش دهم؟

این اقدام پژوهی با هدف کاهش مشکلات انگیزشی و رفتاری هنرجویان پایه دوازدهم رشته گرافیک رایانه ای در هنرستان کاردانش دخترانه سردار سلیمانی شهرستان مبارکه انجام شد. مسئله اصلی پژوهش از آنجا شکل گرفت که در جریان آموزش درس های تخصصی گرافیک، نشانه هایی مانند بی انگیزگی تحصیلی، مشارکت پایین در فعالیت های کلاسی، تاخیر در انجام پروژه ها، بی نظمی، کاهش تمرکز، ضعف اعتمادبه نفس در ارائه آثار گرافیکی و گاه رفتارهای اجتنابی در برخی هنرجویان مشاهده می شد. این وضعیت، به ویژه در کلاس ۱۵ نفره دوازدهم گرافیک رایانه ای، موجب کاهش کیفیت یادگیری، افت خلاقیت و کم رنگ شدن ارتباط موثر میان هنرجو، معلم و فرایند آموزش شده بود. از میان هنرجویان، وضعیت انگیزشی و رفتاری یگانه به عنوان یکی از نمونه های قابل توجه، در کنار بررسی فضای کلی کلاس، مورد توجه ویژه قرار گرفت.روش پژوهش حاضر از نوع اقدام پژوهی آموزشی و مبتنی بر چرخه های شناسایی مسئله، گردآوری شواهد، طراحی راهکار، اجرای اقدام، مشاهده پیامدها و ارزشیابی نتایج بود. برای گردآوری اطلاعات از روش هایی مانند مشاهده مستقیم رفتار هنرجویان در کلاس، گفت وگوی فردی با هنرجویان، بررسی تکالیف و پروژه های گرافیکی، تحلیل میزان مشارکت در فعالیت های گروهی، ثبت رفتارهای کلاسی، بازخوردهای شفاهی و بررسی روند حضور و عملکرد هنرجویان استفاده شد. پس از تحلیل شواهد اولیه، مشخص شد که بخش مهمی از مشکلات انگیزشی و رفتاری هنرجویان ناشی از یکنواختی روش های آموزشی، فاصله گرفتن آموزش از نیازها و علایق هنرجویان، نبود فرصت کافی برای بروز خلاقیت فردی، اضطراب از قضاوت شدن آثار هنری، ضعف در تجربه موفقیت و کمبود ارتباط عاطفی و آموزشی موثر با محتوای درس است.بر این اساس، مجموعه ای از راهکارهای آموزشی خلاقانه در تدریس گرافیک طراحی و اجرا شد. مهم ترین اقدامات شامل استفاده از پروژه های واقعی و کاربردی گرافیک، طراحی پوسترهای مناسبتی و اجتماعی، آموزش مبتنی بر مسئله، تشکیل گروه های کوچک هنری، نمایش و نقد سازنده آثار، بهره گیری از نرم افزارهای گرافیکی متناسب با علاقه هنرجویان، ایجاد فضای رقابتی سالم، ارائه بازخورد تشویقی و اصلاحی، انتخاب موضوعات نزدیک به زندگی نوجوانان، دادن حق انتخاب در اجرای پروژه ها، استفاده از نمونه آثار حرفه ای، تلفیق آموزش مهارت های فنی با بیان احساسات و تجربه های شخصی هنرجویان و توجه ویژه به تقویت عزت نفس هنری بود. در این فرایند تلاش شد کلاس گرافیک از فضایی صرفا تکلیف محور به محیطی پویا، مشارکتی، خلاقانه و هنرجومحور تبدیل شود.یافته های حاصل از اجرای اقدام نشان داد که به کارگیری آموزش خلاقانه گرافیک توانست به شکل محسوسی بر کاهش مشکلات رفتاری و افزایش انگیزه هنرجویان اثر بگذارد. پس از اجرای راهکارها، میزان مشارکت هنرجویان در فعالیت های کلاسی افزایش یافت، تاخیر در تحویل پروژه ها کاهش پیدا کرد، علاقه هنرجویان به طراحی و اجرای آثار گرافیکی بیشتر شد، ارتباط آنان با معلم و هم کلاسی ها بهبود یافت و فضای کلاس آرام تر، منظم تر و هدفمندتر شد. همچنین در مورد هنرجوی مورد توجه، یعنی یگانه ، نشانه هایی مانند افزایش حضور فعال در کلاس، تمایل بیشتر به ارائه اثر، کاهش رفتارهای کناره گیرانه، پذیرش بهتر بازخوردها و افزایش اعتمادبه نفس در انجام پروژه های گرافیکی مشاهده شد. این تغییرات نشان داد که وقتی آموزش گرافیک با خلاقیت، انتخاب، تجربه موفقیت و نیازهای عاطفی و هنری هنرجویان همراه شود، می تواند علاوه بر رشد مهارت های تخصصی، در بهبود رفتار و انگیزش تحصیلی نیز نقش موثری ایفا کند.نتیجه این اقدام پژوهی بیانگر آن است که آموزش خلاقانه گرافیک در هنرستان تنها یک روش برای انتقال مفاهیم هنری و نرم افزاری نیست، بلکه می تواند ابزاری تربیتی برای کاهش بی انگیزگی، اصلاح رفتارهای نامطلوب، تقویت خودباوری و افزایش مسئولیت پذیری هنرجویان باشد. تجربه به دست آمده نشان داد که هنرجویان رشته گرافیک رایانه ای، زمانی که در فرایند یادگیری نقش فعال داشته باشند، آثارشان دیده شود، امکان انتخاب و خلاقیت پیدا کنند و بازخوردهای محترمانه و انگیزشی دریافت نمایند، رفتارهای مثبت تری از خود بروز می دهند و نسبت به یادگیری احساس تعلق بیشتری پیدا می کنند. بنابراین پیشنهاد می شود دبیران هنرستان ها، به ویژه در رشته های هنری و مهارتی، از روش های تدریس خلاق، پروژه محور، مشارکتی و مبتنی بر علایق هنرجویان استفاده کنند تا زمینه برای رشد هم زمان مهارت، انگیزه، نظم رفتاری و هویت هنری هنرجویان فراهم شود.